Was sagt dein Gewissen? ‘Du sollst der werden der du bist’

Was sagt dein Gewissen? ‘Du sollst der werden der du bist’

Voor menigeen zijn de dagen vanaf maart vol met twijfels, innerlijk lawaai en onzekerheden. Voor anderen vulden in het afgelopen half jaar uiteenlopende existentiële vragen talrijke momenten in een stil afgezonderd zijn. Zijn we niet teveel van onszelf weggeraakt en welke kracht kan ons weer terugroepen naar onszelf wanneer een fenomeen als ‘geweten’ een onwennig aandoend fenomeen lijkt te zijn? De vraag zag en zie je in vele artikelen doorschemeren, in politieke, psychologische en sociologische context. Maar ook in een puur individuele benadering en dat brengt me bij die bekende uitspraak van Nietzsche: “Was sagt dein Gewissen? – ‘Du sollst der werden , der du bist’.” Door Pé Hawinkels in de vertaling van De Arbeiderspers een goede 40 jaar terug vertaald met: “Wat zegt je geweten? – ‘Gij zult worden, die gij zijt’.” En in de recentere uitgave zoals Vantilt deze in de vertaling van Hans Driessen in 2018 uitbracht (zie ook: https://www.friedrichnietzsche.nl/nietzsche-blog/een-nieuwe-vrolijke-wetenschap): “Wat zegt je geweten? ‘Je moet worden wie je bent’.” Het is een van die vermaarde korte aforismen waarmee Nietzsche zijn derde hoofdstuk van ‘De Vrolijke Wetenschap’ afsluit. Het is ook de bekende uitspraak die – overigens al met een langere historie – steeds opnieuw echoot wanneer vaak gebezigde Nietzsche uitspraken de kring passeren. Maar het is ook die uitspraak die me er steeds aan doet denken dat Nietzsche hier wellicht niet het ‘wie’ maar het ‘wat’ heeft bedoeld; ‘je zult worden wat je bent’. Nuances en gelaagdheden die zeer zeker tegen het licht van tijd en tijdsbeleving geduid kunnen worden. Want hoe kun je in vredesnaam iets worden wat je al bent? 

Een essay dat me rondom dit thema altijd goed is bijgebleven komt uit de hand van Gerard Visser (zie ook ‘Nietzsche beoefenaars’ ). In 2004 verscheen zijn essay in het Tijdschrift voor Filosofie (niet te verwarren met het populaire blad ‘Filosofie’ dat in Nederland verschijnt) maar het inhoudelijk vaak interessante en erudiete tijdschrift van Belgische bodem dat verbonden is aan o.a. de Katholieke Universiteit van Leuven (Het Hoger Instituut voor Wijsbegeerte). In 2004 verscheen “Du sollst der werden der du bist”, een boeiend essay waarin Gerard Visser die ene uitspraak van Nietzsche o.a. langs de lat van Heidegger’s ‘Sein und Zeit’ legt en vanuit die optiek de factor tijd inbrengt. Het essay is eveneens te vinden op de website van Leiden University maar sluit ik voor de lezer gemakshalve hier in de vorm van een PDF bij.

Ook de eerste vraag uit de uitspraak (‘Was sagt dein Gewissen?’) neemt Visser als object van nadere beschouwing. En vanuit de tijdcompositie van Heidegger is de vraag natuurlijk al snel gesteld hoe het bestaan tegen zichzelf kan zeggen dat het moet worden wat het al is? Komen we hier al dichterbij de metamorfose van wat naar wie? Naar de mogelijkheden die in het zijn besloten liggen? Een teleologisch openhouden van een mogelijkheid? 

Een ieder kan voor zichzelf wegen naar voren en naar zichzelf bedenken. Of ze nu wel of niet verwerkelijkt kunnen worden. ‘Damit das Mögliche entsteht, muß immer wieder das Unmögliche versucht werden’, schreef Hermann Hesse dan ook. Een mooie gedachte om vanuit een gezonde dosis zelfreflectie voorbereid te zijn op een hopelijk spoedige post-coronale tijd met daarin de centrale vraag ‘Bin ich geworden der ich bin?’ Of ‘Bin ich geworden was ich bin?’ 

De zijnsvragen die Visser 16 jaar geleden in zijn essay stelde zijn in ieder geval tijdloos en ik hoop voor de lezer aanleiding om bijvoorbeeld ‘De Vrolijke Wetenschap’ ter hand te nemen of een inspirerende wandeling te starten nu er nog vaak alle tijd voor is. 

(zie ook: https://www.friedrichnietzsche.nl/nietzsche-blog/in-gesprek-met-nietzsche)

Lees ook verder op: www.gtmvisser.nl

Een interessant betoog over het credo dat hier aangetipt wordt komt uit de pen van Ype de Boer en is te vinden op:

https://www.brainwash.nl/bijdrage/de-inhoudsloze-mens-voor-als-je-niet-naar-jezelf-op-zoek-bent

2 gedachten over “Was sagt dein Gewissen? ‘Du sollst der werden der du bist’

  1. Ik denk niet dat Nietzsche tot het essentialisme behoorden, althans niet in de gebruikelijke zin van het woord. Duidelijk is in vrijwel alle teksten van Nietzsche een essentie in het wordingsproces zocht, een essentie dat geen essentie heeft, een essentie dat geen teken heeft, niet uitgesproken kan worden, in de terminologie van Wittgenstein onzegbaar is, waarop alleen een diep zwijgen kan rusten. Als een matroesjka poppetje, als we materiële, poppetje voor poppetje van haar kern hebben ontdaan, blijft er ‘tot onze schrik’ niets over, niets dat nog uitgesproken kan worden, de Zelf ervaring van het nihilisme, er is niets ‘in de wereld’ waar ik nog houvast aan heb. In existentiële angst en ontreddering worden we geconfronteerd met wat niet uitgesproken kan worden. Boezemt juist datgene wat zich niet laat betekenen, wat onzegbaar is, juist ons niet de grootste angst in? Verliezen we juist in deze omstandigheid niet elke houvast in het leven, omdat de bron van zin zelf niet uitgesproken kan worden? Dwingt Nietzsche ons niet iets te doen dat indruist tegen ons natuurlijke instinct in, verachting, ondergaan, je overgeven aan het leven dat zichzelf niet laat ontbergen? Amor fati, juist daar waar het ons de grootste angst veroorzaakt, een bestaanswijze dat zich niet laat be-grijpen, en grijpen, een waarheidszoekende, dat zichzelf het leven verzekerd wil zien? Hoe denkt trouwens Nietzsche trouwens niet over het verschuldigd zijn?

    Wat kunnen ons niet afvragen wat het ‘wat het ‘wat’ is, haakt dit mysterieuze gegeven in op hetgeen hoe Nietzsche de wereld als wording ziet? Elk wat heeft zijn eigen hoe in de wereld en Nietzsche was zich verdomd goed bewust van onze overschatting van het bewustzijn. ‘Je zult worden wat je bent’, er is geen ontkomen aan, niemand kan zijn eigen noodlot ontlopen, het imperatief je zult van het leven dwingt ons het noodlot te aanvaarden dat je wordt wat je bent. En dan zegt die klootzak van een Nietzsche er nog bij; u zult het niet uitspreken, de bron van uw bestaan is onzegbaar! Een goed leesadvies voor Friedrich Nietzsche zou kunnen zijn om hem te lezen als uw grootste vijand.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *