Uit de tijd vallen?

Uit de tijd vallen?

Augenblick, verweile – können wir ganz im Moment leben, ohne aus der Zeit zu fallen? De covertitel van het Duitse Philosophie Magazin van augustus/september nodigt een ieder uit om interessante artikelen en boeiende beschouwingen te lezen over het veel gehoorde en gebezigde ‘leven in het nu’. Vreemd genoeg niets over “Zeit” van Safranski maar verder een aanvliegroute uit alle hoeken naar de tijd van het ‘nu’.

peter-sloterdijkDaar verschijnt bijvoorbeeld Peter Sloterdijk met zijn nieuwe boek “Das Schellingprojekt”. Hij weet te intrigeren door zijn uitspraak ‘Im Orgasmus schlägt die Natur die Augen auf”, een variant op de uitspraak van Friedrich Schelling “de natuur slaat in de mens de ogen open en aanschouwt zichzelf”, een verwijzing die in het interview overigens ontbreekt. Sloterdijk vraagt zich o.a. af waarom het libido bij de mens getrakteerd wordt met het orgasme en of het een toeval is dat onze handen rond ons geslacht zijn gaan bungelen toen we ons van viervoeter naar tweevoeter ontwikkelden. Inhoudelijk dus weer een creatieve en vernieuwende kijk die de Nietzsche adept Sloterdijk kenmerkt.

Is er nog meer Nietzsche te bespeuren? Jazeker, bijvoorbeeld in het boeiende artikel over de problemen van de atheïst in Marokko, geïllustreerd met een alleszeggende foto. “All die Jahre an etwas geglaubt zu haben, das für mich auf einen Schlag nicht mehr existierte, war sehr schwer zu tragen” zegt een jonge Marokkaanse dame die alleen met een gefingeerde naam in het artikel wil voorkomen.

In het hart van de uitgave reageert commentator Ariadne von Schirach op het fenomeen meditatie, de Stoïsche ‘epoché’ en de ‘Gelassenheit’ als zelfbevrijding: “…Denn wem es gelingt, nicht nur auf Pläne, Hoffnungen und Wünsche, sondern auch auf alle Formen der Bewertung zu verzichten, macht eine unerwartete Erfahrung von Sinn. Alles darf genau so sein, wie es ist, wahr und flüchtig zugleich. Dabei sind die Dinge weder gut noch schlecht, sie sind einfach. Das Ergebnis dieser losgelösten Perspektive ist: Gelassenheit.”

De dingen ontdaan van hun morele juk, de frequentie waar de Europeaan Nietzsche en de oosterse inzichten samenvallen. Ook het ogenblik -das Augenblick- komt ruim aan bod door o.a. een korte inzage in de denkbeelden van Aristoteles en Husserl. Zelf denk ik vaak aan de ambivalente houding van Nietzsche tegenover het ogenblik. Want is het niet inherent dat filosoferen afstand vraagt, ook van het ogenblik ‘nu’? In de Nietzsche literatuur vinden we hier veel over terug.

japanse-bloesem

“Im Augenblick erwacht das selbst” verhaalt over de Japanse tijdsbeleving uit de mond van Yasuhiko Sugimura. Het deed me denken aan een prachtige Japanse film waarin de bloei en het vergaan van bloesems aan de kersenboom (sakura) centraal staat. De vergankelijkheid van de lente als metafoor voor het leven.

Een gesprek tussen de jonge filosofen Armen Avenessian en Hermut Rosa dat op het filosofiecongres in Keulen plaatsvond, levert een bijzonder confrontatie op tussen een moderne denker en een criticus van de huidige voortrazende tijd. Avenessian blijft volhardend in zijn denkbeeld dat voor het eerst in de geschiedenis van de mensheid het leven van nu bepaald wordt door de toekomst en niet door het verleden. Hij onderbouwt dit met allerlei argumenten vanuit de technologische ontwikkelingen die we niet kunnen tegenhouden. Alle data verzamelingen die momenteel groeiende zijn bepalen wat we over twee, drie misschien tien jaar gaan doen. Preventief opsluiten omdat de data algoritmisch uitwijzen dat iemand over twee jaar zich crimineel zal gaan gedragen….? Ik vind mezelf meer terug in de filosofische reflecties van Rosa die de voortdurende efficiency gedachtes een tegengeluid geeft door zijn uitspraak dat anders in de wereld staan ook betekent dat we anders in de wereldse en gemeten tijd gaan staan. Hier komen Joke Hermsen en Rüdiger Safranski als het ware bij elkaar. Chronos en Kairos op één kussen.

ayn-randNietzsche komt verder nog een keer voorbij als een van de grote inspiratiebronnen voor Ayn Rand, de in Sint Petersburg geboren Amerikaanse schrijfster (1905-1982). Haar pleidooi voor een gezonde vorm van egoïsme bracht haar vele vrienden en vijanden waaronder bekenden als Alan Greenspan, Hillary Clinton en Barack Obama. Ze is zeer populair in de VS en staat symbool voor het libertijnse gedachtegoed dat veel met name jonge ondernemers in o.a. Sillicon Valley omarmen. Haar standpunten omtrent het altruïsme zorgden er evenwel ook voor dat ze niet altijd even gemakkelijk met Nietzsche (Zarathoestra) uit de voeten kon. Op z’n minst intrigerend dus.

Tot slot komen we de liefde van Nietzsche –Lou Andreas-Salomé– tegen in het portret over Liv Lisa Fries die Lou speelt in de film over deze intrigerende Russische intellectueel en psychoanalyticus. Alles bij elkaar is deze uitgave van Philosophie Magazin een must-have wanneer het bewust leven in het ‘nu’ je intrigeert en je wellicht daardoor uitgedaagd wordt om de onthaasting die Nietzsche in de 19e eeuw al propageerde tot je te nemen. Deze zomer zou zomaar die zomer kunnen zijn die de tijd gaat geven voor het tijdloze. De wind van gisteren is vandaag immers niet meer te vangen…

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *