Ressentiment

Ressentiment

In de Groene Amsterdammer van 26 juni betwijfelt Merijn Oudenampsen in een interessant betoog ressentiment als oorzaak van het opkomend populisme. Via een lange aanloop die reikt van o.a. Nietzsche, Ter Braak, Sloterdijk, Fortuyn, Pen en Scheffer, komt hij uiteindelijk tot de stelling dat ressentiment niet de oorzaak is van de boosheid onder de burgers maar dat deze theorie veeleer voortkomt uit het gedachtegoed van bovenstaande heren met als vaandeldragers Nietzsche en Ter Braak. Mij stoort de rationele analytische benadering van de ontwikkeling in het denkproces van Nietzsche. Waar ongelijkheid is wil het zwakkere niet a priori hetzelfde wat het sterkere beheerst, maar onder de behoefte van elke vorm van emancipatoir gelijkheidsstreven ligt een oeroude angst. Het zwakkere bestaat bij gratie van het sterkere en omgekeerd. Wanneer op het wereldtoneel die balans teveel doorschiet komen de onderdrukten in opstand (zie ook “Opstand der horden” van Ortega Y Gasset).

Indien vanuit de politiek de stem van deze horden niet of onvoldoende wordt gehoord ontstaat er onvrede die op haar beurt weer angst als fundament heeft. Het nationaal-socialisme is in deze context niets anders dan een machtsdenken voortkomend uit een frustratie van Europees formaat. De feiten liegen er niet om en datgene wat als intellectuele basis fungeerde was een grote misinterpretatie van een tweederangs kunstschilder die meende iets van Nietzsche te begrijpen. Geen rancuneleer an sich maar een theorie gebruikmakend van ressentiment.

Volgens Oudenampsen was Nietzsche (en in zijn verlengde Ter Braak) die ressentiment tot motor in de geschiedenis verklaarde. Oudenampsen schaart zich m.i. daarmee in het leger van hedendaagse interpretators die Nietzsche niet voldoende genoeg kunnen herlezen. Filosofische beschouwingen in een politiek keurslijf boetseren leidt tot misvormde theorieën.

ressentiment

De ongehoorde boze burger kent ook een buurman die zich nooit gehoord zal voelen: “Kennt ihr die Rache des schüchternen Menschen, welche sich in der Gesellschaft benehmen, als hätten sie ihre Gliedmaßen gestohlen? Die ganze Luft schwirrt fortwährend von den abgeschossenen Pfeilen und Pfeilchen ihrer Bosheit, so dass die Sonne und der Himmel des Lebens dadurch verdunkelt werden.”(F. Nietzsche).

Voor Oudenampsen moet het toch duidelijk zijn dat de rancuneuze burger geen gelijkheid wil maar gehoord wil worden alvorens ressentiment wortel schiet?

Het blijft lastig de echte rancune te onderscheiden van de valselijke aangewende rancune om politiek gewin te halen en ressentiment te bagatelliseren tot jaloezie. Ik raad tot slot Oudenampsen aan om “Het rancuneuze gif” van Sybe Schaap op z’n nachtkastje te leggen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *