Nachlass in Weimar

Nachlass in Weimar

Zaterdag 15 november 12.00 uur: de Ilm kabbelt rustig door een prachtig en herfstig Weimar. De gele berkenbladeren spiegelen in het blauwdooraderde water dat afgewisseld met nog wat hardnekkig groen, in deze zachte novembermaand de weg naar beneden uitstelt. Op dit stromende water schaatste eind 18e eeuw wellicht Herder, Wieland of Goethe wanneer de Ilm door stevige vorst roerloos wachtte op het voorjaar.

Weimar is een van de heerlijkste steden om te vertoeven wanneer de Duitse literatuur en filosofie door je aderen stroomt. De stad die onlosmakelijk verbonden is met Goethe en Schiller maar ook een belangrijke plek innam in de laatste jaren van Nietzsche. En uiteraard was ik hier met name om een “Kabinettaussstellung” te bezoeken naar aanleiding van Nietzsches 170e geboortejaar; Nietzsches Nachlass in het Goethe- und Schiller- Archiv.

manuskript-nachlassIn een nog maagdelijke ruimte op de eerste etage van het statige gebouw dat pas sinds 2012 voor het publiek toegankelijk is, moeten we als eerste -en naar later blijkt enige- bezoekers het licht nog aan doen. In 16 vitrinekasten waarvan het glas door witte vilten kleden tegen onnodig licht wordt bedekt, liggen originele foto’s, manuscripten en aantekeningen. De uniciteit van wat ik hier zie doet me verstillen; het papier, de schriften en aantekeningenboekjes die Nietzsche gebruikte om zijn gedachten, die later nog een enorme reikwijdte en invloed zouden gaan krijgen, liggen hier 30 cm. “onder de zeespiegel”. Gedachten die hij vaak 6000 voet boven de zeespiegel noteerde in korte aforismen en die later in allerlei verschillende gebundelde varianten en uitgeefconcepten over de gehele wereld miljoenen mensen inspireerden en inspireren maar helaas ook aan miljoenen verkeerd is voorgedragen en uitgelegd. En zowel de juiste als de misinterpretaties blijven tijdloos doorgaan. In een van de vitrinekasten lezen we nog maar eens een keer dat hij deze misverstane interpretaties zelf al had voorzien.

De tentoonstelling geeft in al haar nietigheid een weliswaar korte maar toch brede weergave van enkele grondgedachten zoals de eeuwige wederkeer van het gelijke en de “Umwertung aller Werthe”. Ook het handschrift van Nietzsche in diens verschillende levensfasen en condities fascineren enorm. Hoe valt dit handschrift te ontcijferen?

De “Writing Ball”, een typemachine van Deense origine die Nietzsche wegens zijn slechte zicht aanwendde, staat in een hoek. Keurig gepoetst en als nieuw. Ik schreef al eerder dat ik het altijd een soort gewrocht heb gevonden. Inderdaad een ronde bol met het alfabet dat als een egel over een vel papier ligt. Nietzsche heeft er zijn laatste aforistische werken mee geschreven en leefde zelf met de gedachte dat de machine zijn schrijven en wellicht daardoor ook zijn wijze van denken, had beïnvloed; kernachtiger, korter en to the point. Zijn prachtige aforismen kwamen in de laatste jaren uit deze “schrijvende bal”. In de andere hoek het “Totenmasker” dat al jaren zwijgt en bijna de hoofdpijnen uitdrukt die Nietzsche bijna zijn hele leven als vreemde plaaggeest bij zich droeg.

De vervalsingen door Elisabeth Förster-Nietzsche beschreef ik al in de bijdrage van 17 oktober jl. en krijgen ook ruime aandacht al was het alleen maar omdat de manipulaties van Elisabeth in Weimar plaatsvonden. Het grote geluk van al haar bemoeienissen is natuurlijk de enorme hoeveelheid teksten van haar broer die hierdoor bewaard is gebleven. Een tekenend voorbeeld is een brief die Nietzsche aan een vriendin adresseerde en die door haar werd geadresseerd aan haarzelf. Ik denk aan het vredige graf in Röcken waar de grote snor zich waarschijnlijk al miljoenen keren heeft omgedraaid bij het vernemen wat er over hem is geschreven en uit zijn naam is gezegd of gesteld.

Terwijl ik nadenk hoe ik eigenlijk niet aan een heldenverering of anderszins aan icoonverheerlijking wil doen, betrap ik mezelf op een hoog “relikwieën” gehalte in mijn gemoed en loop ik met rode oogjes de trap af naar buiten en hoor het zachte ruizen van de Ilm. Wanneer is de tijd gereed om Nietzsche te lezen? De hamer timmert al jaren in mijn hoofd flink aan de weg….

Informatie over de tentoonstelling : www.klassik-stiftung.de

totenmasker

 

Eén gedachte over “Nachlass in Weimar

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *