Honderd jaar Internationale School voor Wijsbegeerte

Honderd jaar Internationale School voor Wijsbegeerte

Verscholen tussen de bomen op 6 hectare bos bij Leusden ligt het kennisinstituut met de veelbelovende naam Internationale School voor Wijsbegeerte. Het instituut waar de in maart 2015 overleden René Gudde meerdere jaren docent en van 2002 tot 2013 directeur was.rene-gudde Als student Journalistiek maakte ik er in 1983 een reportage over en ik schrik van het gegeven dat het alweer 33 jaar geleden is. Toen dus 67 jaar oud want dit jaar bestaat het instituut 100 jaar. Volgens hun net uitgegeven brochure maakt de ISVW de filosofie ‘toegankelijk voor iedereen op zoek naar verdieping en inzicht.’ Wanneer je het cursusaanbod bekijkt kun je inderdaad beamen dat het uit een bonte verzameling van verschillende en mega interessante filosofische invalshoeken bestaat. Hier een greep uit het programma: ‘Kunst van het vragen stellen’, ‘Frederik van Eeden lezing’, ‘Martha Nussbaum’, ‘Het leven als reis’, ‘Het bestaansmysterie’, ‘Hoe de mens zich uitvond’, ‘Ethica van Spinoza’, ‘Op zoek naar een nieuw individualisme’, ‘Interculturele filosofie’, ‘God is dood’, ‘Ethiek in het dagelijkse leven’, ‘Tao en Qigong’, ‘De kunst van het anders denken’, ‘Mystiek en literatuur’ en ‘Nietzsche’. Eigenlijk te veel om hier op te noemen. Toegankelijk voor iedereen maar niet altijd bereikbaar voor iedereen want je moet een aardige portemonnee meebrengen om een cursus, vaak in combinatie met dineren en overnachten, te kunnen bekostigen.

isvw-logo

In de context van deze webpagina zijn mijn ogen vanzelfsprekend ook gericht op Friedrich Nietzsche. Al weet ik dat deze denker bijna overal voorbijkomt, zie ik hem enkele keren ook expliciet vermeld. Ik noem een paar voorbeelden. Joep Dohmen doceert de cursus ‘Het leven als reis’ die in de brochure wordt ingeleid met een citaat van Kierkegaard: “De meeste mensen leven naar hun einde toe, maar niet zo dat hun levensinhoud zich langzaam ontvouwt en in die ontvouwing hun eigendom wordt. Ze leven als het ware uit zichzelf weg, ze verdwijnen als schimmen wier onsterfelijke ziel verwaait. En geen enkele vraag naar hun onsterfelijkheid jaagt hen angst aan. Want voordat ze sterven, zijn ze al vervloeid in het niets.” Dohmen neemt de cursist aan de hand met o.a. de Odysee, de Pelgrimsreis van John Bunyan, ‘de nachttrein naar Lissabon’ van Pascal Mercier en ‘De wandelaar en zijn schaduw’ van Nietzsche. In het Filosofie magazine van mei 2014 werd de insteek van Dohmen als volgt ingeleid:Reizen is voor veel mensen een poging om te ontsnappen aan de sleur van alledag en weer een zinvol leven te krijgen. Reizen is ook nog iets anders: we kunnen het hele leven als een reis opvatten. Dat is ook vaak gedaan in de wereldliteratuur. Odysseus, de Griek die er tien jaar over deed om na de Trojaanse oorlog terug te keren naar zijn eiland Ithaca, is het symbool geworden voor de levensreis en het idee van persoonlijke ontwikkeling. Hij staat aan het begin van een lange reeks van reisverhalen die evenzovele verbeeldingen zijn van het menselijk leven. Het leven als reis is wellicht de meest klassieke verbeelding in de geschiedenis van het westerse denken van het zoeken naar de zin van het leven.’ isvw-joep-dohmenDat kan alleen maar inspirerend en interessant zijn! ‘Der Wanderer und sein Schatten’ dat in 1880 als onderdeel van ‘Menschliches Allzumenschliches’ het licht zag, wordt in het Nederlands altijd als ‘De wandelaar en zijn schaduw’ vertaald. Wanneer je de inhoud goed tot je neemt zou ik toch veel meer voor een ‘voorbijganger’ opteren dan voor een wandelaar. Maar goed, alles is interpretatie, was dat ook niet zo? Dohmen is trouwens ook kerndocent bij de cursus voor schoolleiders die tevens bij het ISVW wordt gehouden (https://isvw.nl/cursussen/bildung-voor-po-schoolleiders-2016-2017/)

Nietzsche zal ongetwijfeld ook voorbijkomen in de cursus van Arnold Ziegelaar ‘Het bestaansmysterie’. Ziegelaar opereert evenals Dohmen veel rond levenskunst wellicht wat inspelend op de filosofische behoefte in de samenleving na de dood van God. Van zijn hand verscheen o.a. “Aardse mystiek” en bij ISVW Uitevers “Oorspronkelijk bewustzijn”. Zie ook een interessante tekst van Ziegelaar over Nietzsche: http://www.arnoldziegelaar.nl/alle-lust-wil-eeuwigheid/

Jan-Hendrik Bakker verweeft Nietzsche in zijn cursus “Op zoek naar een nieuw individualisme”. Nietzsche vertoeft daar in goed gezelschap want o.a. Ortega Y Gasset en Hermann Hesse spelen ook een rol. Bovendien heeft ‘Walden’ van Thoreau een plaats in de cursus, het boek dat ik deze zomer in een Amerikaanse setting weer eens heb gelezen en dat me weer eens fijntjes wees op de enorme actualiteitswaarde van vragen rondom het individu in verhouding tot zijn omgeving. ‘Massa en macht’ van Canetti is ook in deze cursus opgenomen (zie ook mijn bijdrage: http://www.friedrichnietzsche.nl/nietzsche-themas/bevrijdingsdag-met-elias-canetti/)

isvw-god-is-deadWaar vinden we Nietzsche in het cursusaanbod nog meer? Uiteraard in de vijfdaagse cursus “God is dood” die door prominenten als Paul Cliteur, Herman Phillipse, Paul van Tongeren, en Hans Achterhuis wordt gegeven. Ben overigens erg benieuwd naar de inbreng van Antoine Bodar. ‘God is dood (Nietzsche 1993), Nietzsche is dood (God 1900) en God is dood, Nietzsche is dood en ik voel me ook niet zo lekker (Woody Allen’ staat er uitdagend als leader. Een platte en bekende versimpeling maar het bekt wel lekker in zo’n cursusgids.

In de basisopleiding “Interculturele filosofie” komt Nietzsche in de rij continentale denkers als Hegel, Husserl en Heidegger voorbij. Gedoceerd door o.a. Jan Flameling en Henk Oosterling en van buiten Europa Sophie Oluwole (Lagos) en Mogobe Ramose (Pretoria).

Op meerdere dinsdagen en woensdagen wordt ‘Filosofie en gezondheidszorg’ gedoceerd. Dat kan niet anders dan een succesnummer worden. De vierde module getiteld ‘over moreel beraad en toegepaste ethiek’ wordt verzorgd door o.a. Jan Keij (Levinas en Nietzsche kenner, zie http://www.friedrichnietzsche.nl/nietzsche-kenners/jan-keij-als-verantwoord-opvoeder/) dus ook hier weer concrete verwijzingen naar het gedachtegoed van Nietzsche.

De meest concrete Nietzsche, dat kan ook niet anders, komt aan bod in de driedaagse cursus (gisteren gestart) van Paul van Tongeren met de niets aan duidelijkheid te wensen latende titel “Nietzsche”. Inderdaad een van de meest invloedrijke denkers in de Europese geschiedenis én een van de meest radicale critici van de Europese cultuur. Elke cursus, elke duiding elke tekst (ook mijn blog) over Nietzsche en zijn gedachten heeft het gevaar in zich om zichzelf in de weg te staan. Hiermee bedoel ik dat Nietzsche geen volgers of duiders behoeft maar veel meer zelfstandige denkers die als autonome denkkrachten voortgaan, misschien wel op het pad dat hij is gaan lopen maar misschien ook wel op een heel ander pad. Een andere afslag met nieuwe panorama’s en zich niet laten voorkauwen door denker zus of denker zo. Nietzsche citeren is elke keer weer op zijn pad lopen waar we onszelf eigenlijk meer zouden moeten wegsturen. Een intern gevecht en zienswijze om overtuigingen altijd een grote stap voor te zijn. Ook een cursus over Nietzsche heeft dat element elke keer weer in zich. Filologisch benaderen met twee handschoenen. In zekere zin wordt dit ook onderkend in de omschrijving van de cursus die als volgt eindigt: ‘Van grote denkers kunnen we slechts leren als we ons in hun manier van denken verdiepen, hen proberen na te denken. Maar dat heeft alleen zin, als we dat wat we daar leren op onszelf weten toe te passen. Daarom geldt in deze cursus steeds de vraag wat wij met Nietzsches denken kunnen of moeten. Die vraag mag een grondige kennismaking niet in de weg staan, maar mag er ook niet door worden weggedrukt. De leidende vraag in de cursus zal zijn of wij in onze tijd aan Nietzsche voorbij zijn, of dat hij aanwijst wat ook voor ons nog te gebeuren staat.’ Dat werpt een vraag en een visie op; de vraag luidt; hoe zou Nietzsche zichzelf verhouden tot deze afsluitend zinnen? En de visie: we zijn Nietzsche niet voorbij, de aftakeling is gaande alleen merken en ruiken we het rottingsproces nog niet helemaal.

isvw-marlou-van-paridonOp de vierde dag van de vijfdaagse cursus ‘Grote denkers over liefde en verlangen’ neemt docente Marlou van Paridon de cursist mee naar het dionysische element uit de teksten van Nietzsche. Dat belooft veel passie en misschien wel een afsluitende geste door gezamenlijk een goed glas wijn op het leven te heffen?

Tot slot de vijfdaagse cursus van Karim Bennamar met de titel ‘De kunst van het anders denken’. Hier spreekt de grondhouding van de verwondering; ‘bevraag je impliciete aannames en ga anders kijken naar je leven, je werk en de wereld. Onze belangrijkste visies –zowel persoonlijk, zakelijk als maatschappelijk – zijn gebaseerd op veelal ondoordachte denkgewoonten. Dit is onvermijdelijk want wij kunnen niet leven zonder geautomatiseerde structuren.’ Michel Foucault, Thomas Kuhn, Descartes en Michel Serres staan naast Friedrich Nietzsche in een cursus die enorm uitnodigt in een tijd die om anders denken vraagt, nee roept!

Alle reden om een blik te werpen in het cursusaanbod van de ISVW. Waar andere instituten en media de geest steeds minder lijken te slijpen blijft de ISVW een baken in het aanbod van filosofische zin en onzin dat zich soms als een onontwarbare kluwen wol aandient.

 

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *