Günter Grass overleden

Günter Grass overleden

“Gott ist laut Nietzsche verstorben, doch als Mehrzweckwaffe immer noch tauglich und weltweit im Handel, weil urheberrechtlich nicht geschützt.”

Grass liet er geen gras over groeien: in naam van God, ook al is hij gestorven (een blijvend multi-interpretabel gegeven waarover ik ook op andere plekken op deze blogpagina iets heb geschreven), ontstonden ontelbare bühnen waar mensen in een vacuüm verpakking een vijandbeeld opgedist hebben gekregen. En het gaat maar door….zonder octrooi. Over Günter Grass die op 13 april overleed, is al veel geschreven in de internationale pers. In bijna alle commentaren en analyses die ik las, werd het vergrootglas op zijn jeugdig lidmaatschap van de SS gelegd, een fout die hij op 17-jarige leeftijd maakte en die hij pas in augustus 2006 bekend maakte. Een enkeling wist de kern te raken; de worsteling waarmee hij zijn hele leven heeft gelopen resulteerde in het ene politieke statement na het andere totdat de puist alsnog openbrak. Tekenend voor een hele generatie. Net zo tekenend als de Nederlandse dominee mentaliteit waarmee we ons wijzende vingertje als vanouds al geheven klaar hadden staan.

oskar-matzerath
Grass was met Böll, de schrijver die mijn eerste enthousiasme voor de Duitse literatuur, schrijvers en begrippen een vorm gaf. “Die Blechtrommel” heb ik als film (1980) een keer of 5 gezien en telkens rook ik weer de weeë aardappelgeur op de mistige velden van Danzig. Ik las het lijvige boek twee keer om de sfeer opnieuw te proeven en de gillende stem van Oskar Matzerath nog eens in mijn beleving te horen. Het ventje dat met zijn 94 cm niet meer wilde groeien. Een fantastische metafoor aan de vooravond van de tweede wereldoorlog. Een roman die je niet vaak genoeg kunt lezen en waardoor Grass met recht in 1999 de Nobelprijs voor de literatuur ontving.

Maar ook de twee andere delen van de zg. “Danziger Trilogie”, Hundejahre en Katz und Maus, zijn mooie literaire werken. Die Rättin, Der Butt, Kopfgeburten oder die Deutschen sterben aus, Im Krebsgang en Beim Häuten der Zwiebel zijn ieder voor zich prachtige vertellingen met verrassende vertelkunst. Ik zou zeggen leest en laaft u zich aan mooi Duits proza uit een walmende pijp.

Grass had evenals andere leden van de Gruppe ’47 (o.a. Lenz en Böll) niets op met Friedrich Nietzsche. Na de oorlog was Nietzsche uit de mode om pas weer midden jaren zestig uit de mottenballen te komen. Op een enkele uitspraak na, liet Grass Nietzsche letterlijk links liggen. Ik vraag me wel eens af of en zo ja hoe de schrijver, dichter en beeldhouwer Grass, op latere leeftijd de werken van Nietzsche heeft gewaardeerd? Of überhaupt nog heeft gelezen?

gunter-grassHoe dan ook, op deze blog dient het overlijden van Grass, al is het wat aan de late kant, een plek te krijgen. Een icoon van de Duitse “Nachkriegsliteratur” wiens werken al decennia lang lichtelijk vergeeld in de boekenkast staan te wachten om weer opnieuw ter hand te worden genomen.

“Es gibt keine Romanhelden mehr, weil es keine Individualisten mehr gibt, weil die Individualität verlorengegangen, weil der Mensch einsam, jeder Mensch gleich einsam, ohne Recht auf individuelle Einsamkeit ist und eine namen- und heldenlose Masse bildet.” Is het Grass of misschien toch Matzerath die het roept nadat hij met zijn drumstokjes alle aandacht op zich heeft getrokken en het glas laat springen? En wie slaat er nu verder op de trommel nu het zo hard nodig is?

In oktober 2012 stond ik voor het Grasshaus in Lübeck. Bovenstaande vragen rondom het geweten van Duitsland borrelden bij me omhoog. Wat was het eigenlijk stil rondom Grass en voor het restaurant “Die Blechtrommel’. Ik maakte wat foto’s en liep in verstilling verder door het regenachtige Lübeck. De stilte is nu verbroken want ik weet maar al te goed dat het oeuvre van Grass niet genoeg kan worden gelezen, hetgeen ook zal gebeuren; “Der Autor hat den Mund zu halten, wenn sein Werk den Mund aufthut.” (F. N.)

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *