God bewijzen

God bewijzen

Theoloog Stefan Paas en filosoof Rik Peels gaan woensdag 29 januari in debat met filosoof Herman Philips en wetenschapsfilosoof Maarten Boudry. Plaats van delict: het Felix Meritus in Amsterdam. De Groene wijdt er als voorproefje een artikel aan met de titel “In alle redelijkheid geloven”. De bodem van de pizza is het boek “God bewijzen” van de heren Paas en Peels. Een in eeuwen al door gekauwde materie die zo langzamerhand naar mijn idee alle smaak heeft verloren, althans voor hen die waarheidsvinding an sich in een groter perspectief kunnen en willen zien. Logicus Philips heeft er al menig rationeel betoog aan gewijd en de Bijbel en haar volgers aan de andere zijde kennen we inmiddels ook al 20 eeuwen. En dan beperken we ons alleen nog maar tot het Christelijke geloof.

Geloven en weten: beide in de veronderstelling dat zij de waarheid over de werkelijkheid in pacht hebben. Ze bereiken elkaar al eeuwen niet en soms wordt er door agnostici of andere bruggenbouwers een link tussen beide gelegd. De een kookt en kan volgens goed doordachte theorieën uitleggen welke voedingsstoffen volgens welke weg een bepaalde smaaksensatie geven en ons voeden met de nodige bouwstenen in ons leven. De ander kookt met grote overgave aan een lekkere maaltijd en is er voor de volle 100% van doordrongen dat hij/zij in dankbaarheid aan een God de maaltijd kan bereiden en er van kan (laten) genieten. Beide koks hebben ongemerkt hun vaste ingrediënten: overtuigingen. De overtuigingen doen ons af en toe vergeten van het eten te genieten en elkaar uit te nodigen voor een gezellig maal. Zie daar het eeuwenoude conflict dat tot menig ellende heeft geleid en zal blijven leiden. Beide “koks” bereiden volgens een recept dat uit een subject-object dualisme bestaat: ik sta hier als gelovend/kennend subject en ergens aan de horizon is de waarheid c.q. werkelijkheid. Het enige wat ik moet doen is de horizon benaderen of te ontdekken. De weg heet leven.

Onze hedendaagse filosofen blijken maar al te vaak niet te filosoferen maar ook in het kennen mee te willen doen. Ze verdiepen zich ook met de vraag of God bestaat maar nemen niet -of te weinig- afstand zoals een niet-weter betaamt: wat is bestaan? De Zijnsvraag an sich.

morgenrote

In Morgenröte valt te lezen: “Wer wird sich den Schluss der Gläubigen nicht gefallen lassen, welchen sie gern machen: ‘Die Wissenschaft kann nicht Wahr sein, denn sie leugnet Gott. Folglich ist sie nicht aus Gott; folglich ist sie nicht Wahr – denn Gott ist die Wahrheit’. Nicht der Schluss, sondern die Voraussetzung enthält den Fehler: wie wenn Gott eben nicht die Wahrheit wäre, und eben diess bewiesen würde? Wenn er die Eitelkeit, das Machtgelüst, die Ungeduld, der Schrecken, der entzückte und entsetzte Wahn der Menschen wäre?”

Een uitnodiging voor de theologen, theosofen, filosofen, agnosten en wetenschappers van de 21e eeuw: “Ein Gott, der allwissend und allmächtig ist und der nicht einmal dafür sorgt, dass seine Absicht von seinen Geschöpfen verstanden wird, – sollte das ein Gott der Güte sein?” (dit aforisme uit eveneens Morgenröte gaat nog interessant verder).

Hoe heerlijk is het om met de gedachten van Nietzsche het Felix Meritis in te gaan: “es ist zum Erbarmen! So lernt doch, dass diess alles nicht für und nicht gegen die Wahrheit spricht, dass die Wahrheit anders bewiesen wird, als die Wahrhaftigkeit, und dass letztere durchaus kein Argument für die erstere ist!” (af. 73 uit Morgenröte). Ik denk aan het arme herderinnetje dat in haar werkelijkheid een Mariaverschijning zag en deze waarheid voor de één ‘n busreis opleverde naar Lourdes, voor de ander een dissertatie in psychologische projectie en voor de derde een hoop inkomsten uit verkoop van relikwieën aan, jawel: overtuigden.

De ware religie bestaat niet, althans volgens de religieuzen zelf. Waarom anders stichten ze na afsplitsing de zoveelste kerk voor zichzelf en hun “soortgenoten”? De religie van de rede vecht al vanaf de 17e eeuw met de religie van de traditie. Door steeds nieuwe inzichten wijkt het oude geloof voor het nieuwe geloof maar het blijft een geloof. (zie ook Hermann Cohen: “Der Begriff der Religion im System der Philosophie” uit 1915). Dit is waarschijnlijk waar het Paas en Peels om te doen is; de vreedzame coëxistentie van beide domeinen zonder blasfemie van de een of cirkelredeneringen van de ander.

“Nicht der hat Religion, der an eine Heilige Schrift glaubt, sondern der, welcher keiner bedarf und wohl selbst eine machen könnte”, schrijft Sloterdijk in zijn “Du mußt dein Leben ändern”. Ik denk dat hij daar iets raaks zegt en die leg ik graag als tweede steen in de discussie voor de 29e. Ik hoop dat met name Herman Philips en Ger Groot hun standpunt kunnen onderbouwen zonder in vastomlijnde rationalisaties te vervallen. De avond zal hoogstwaarschijnlijk over en weer begrip kweken, (1-0 voor het debat) maar de kloof blijft in haar essentie bestaan zoals ze dat al eeuwen doet: gapend over de kloof van het grote machteloze onbekende dat, zoals Groot terecht opmerkt, zich laat zien in het onherroepelijke en onbegrijpelijke sterven van ons allemaal. Dat laatste geloof ik tenminste, maar wel in alle redelijkheid. Eet smakelijk!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *