Frits Boterman en een Duitse kwestie

Frits Boterman en een Duitse kwestie

De NRC kopte vandaag “Eeuwig verlangen naar verlossing” in haar cultuurkatern. Aanleiding is het vertrek van historicus Frits Boterman als hoogleraar moderne Duitse geschiedenis aan de UvA. Hoe kon een volk van Dichter und Denker er een worden van Richter und Henker? Een interessant thema dat gelukkig weer eens aangehaald en uitgelegd wordt. “Tijdens en na de napoleontische bezetting, schrijft Jeroen Koch in de NRC verder, gebeurde er iets bijzonders. Het staatkundig verbrokkelde en geografisch slecht afgebakende Duitsland definieerde zichzelf onder aanvoering van de gebildete Elite als een cultuurnatie, die zich in aard en karakter onderscheidde van de staatsnaties Frankrijk en Engeland. Heette het dat in die landen de Zivilisation domineerde, het Duitse Wesen werd gekenmerkt door Kultur: tegenover het westers rationalisme en materialisme en een oppervlakkig fixatie op nut, stelde het diepzinnigheid, humaniteit, vrijheid en idealisme.”

cultuur-als-machtIk herinner me nog goed de stevig aangezette, expressieve woorden en ontwapenende overdenkingen van George Steiner in de TV serie “Nauwgezet en wanhopig” van Wim Kayzer, die de VPRO in de jaren ’80 uitzond. Ook deze Engelse schrijver kampte veel met de vraag van de Dichter und Denker versus de Richter und Henker.

Bedenk je de ressentiment theorieën die Menno ter Braak goed wist te verwoorden in de aanloopjaren naar WO2 en ook Sybe Schaap raak weet te duiden, dan is de catastrofe van de jaren ’40–’45 goed voor te stellen. We kunnen ons niet als een Baron von Münchhausen uit de huidige tijd plaatsen maar een goede kijker en luisteraar ziet en hoort het ressentiment om zich heen. Het was ooit een Duitse kwestie maar het kan evenzogoed een Nederlandse of een Europese kwestie worden. Zeker in de tijd waarin een generatie opgroeit die behoudens wat voorlichtingsmateriaal van het Anne Frank Huis of de Stichting 40-’45, niet met bijster veel historisch perspectief of contextuele kennis opgroeit. De valselijk geïnterpreteerde Übermensch gedachten maken evenzogoed gauw plaats voor nieuwetijdse Richter und Henker.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *