Cultuur als macht

Cultuur als macht

cultuur-als-macht

Chris van der Heijden schrijft deze week in de Groene een interessant betoog over het net bij De Arbeiderspers verschenen en 1069 pagina’s omvattende “Cultuur als macht: cultuurgeschiedenis van Duitsland 1800-heden” van Frits Boterman. Voortbordurend op zijn vragen uit de ’70-er jaren, stelt hij de vraag hoe een cultuur voortbrengende natie als Duitsland tevens miljoenen de dood in kon sturen in zijn voortvarende drift tot een zg. vervolmaking van een staat. Een vraag die zich laat uitbeelden in de metafoor van Weimar en Buchenwald. Twee bolwerken van tegenstellingen, op een mooie zomerdag op de fiets goed te doen. Tijdens mijn bezoeken aan beide plaatsen in het verleden dringt de tijdloze vraag van van der Heijden (en onmiskenbaar van vele anderen) zich telkens in je op; hoe kan vooruitgangsgeloof deels gebaseerd op foutieve en simplificerende interpretaties van een cultuurdenker als Friedrich Nietzsche, uitmonden in systematische vervolging en moord? Terwijl in Europa de “bouten en moeren”  voor het faciliteren van de machinerie (ook in Nederland) stevig in productie gingen, vertrokken intellectuelen naar het buitenland en werden hun woorden en geschreven zinnen niet gehoord en gelezen. Althans niet voldoende. Ook in Amsterdam ontstond een platform voor de emigrantenlectuur. Bij uitgeverij Querido zagen vele mooie werken het licht (onlangs nog het herlezen werk van Keilson) waar o.a. ter Braak zich hard maakte voor het verschijnen van titels en het in leven houden van het Comitee der Waakzaamheid. Evenwel werden duizenden slachtoffer van de goed lopende treinen naar het oosten waar ze uiteindelijk in niet eerder voorgekomen georganiseerde machinerieën, het slachtoffer werden van misdaden gepleegd door inwoners uit hetzelfde Kulturland waar Goethe, Schiller, Beethoven, Schubert en vele anderen in de avond voor leesstof en muzikale omlijsting zorgden. De drang naar beter, meer, vervolmaking, dreef het land in de handen van mannen met grote beloftes. Het kan niet anders dan dat “cultuur als macht” een interessant werk is om te lezen, getuige ook de recensie van van der Heijden. Het land waar “made in Germany” garant staat voor kwaliteit en duurzaamheid heeft ongelooflijk veel “machtige” cultuur voortgebracht. Ik hoop in de meer dan 1000 pagina’s van Boterman’s intellectuele geschiedenis er een hoop over te lezen. Europa kon en kan er niet aan voorbij en het wordt tijd dat de “Denker en Dichter” , zonder collectief boetekleed maar veeleer beschouwend als men aan gene zijde van de oostgrens kan zijn, iets kunnen zeggen over de “Henker und Richter”. Dan luister ik nu verder naar het prachtige tweede deel van het Klavierkonzert nr. 2 van Brahms.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *