Wandelend herkauwen

Wandelend herkauwen

Niet teveel waarde hechten aan gedachtes die lijfelijk zittend aan je brein zijn ontsproten. Bewegen, de cadans van de voetstappen op de draaiende aarde ervaren. Nietzsche ten voeten uit…

In Filosofiemagazine van mei staat een mooie bijdrage uit de handen van Paul van Tongeren, over de vele wandelingen die Nietzsche maakte en die voor hem de bron voor vele originele invallen zijn gebleken. Al tijdens zijn leven wist Nietzsche deze bron op waarde te schatten. Dat blijkt alleen al uit het aantal uren dat hij er bijna dagelijks aan besteedde in onder andere het prachtige Zwitserse Engadin. Wandelingen die hij niet zonder zijn kleine notitieschriftje maakte, zijn ‘Ipad’, basaal vertaald in papier en potlood om de gedachte die hem binnenviel voor het nageslacht niet verloren te laten gaan.

Van Tongeren legt uit hoe belangrijk het voor Nietzsche was dat zijn lezers de tijd hebben en nemen om langzaam, ja zelfs ‘herkauwend’ te kunnen lezen om het gelezene goed te kunnen begrijpen. En ja, de wandelaar die de rust op waarde weet te schatten, de geroutineerde wandelaar dus, zal kunnen beamen hoe het ritme van de voetstappen, het contact met de aarde en de ontastbare buitenlucht de wandelaar tot iets verhevens kan brengen. Tot een meditatie die reist door de ruimte in een snelheid die lichaam en geest samen met elkaar hebben bepaald. Een cadans die rust brengt in de wirwar van gedachten en gevoelens maar ook in de duizelingwekkende snelheid van ons leven. En dan te bedenken dat een wandelaar als Nietzsche zich in de tweede helft van de 19e eeuw er al over beklaagde dat veel van waarde in het leven door de tijdsraderen vermolmd dreigt te worden.

gros-wandelenHet thema dat van Tongeren in zijn laatste boekje “Nietzsche” aanhaalt brengt me ook terug naar een uit het Frans vertaald werk van Frédéric Gros met als originele titel “marcher, une philosophie”  (“Wandelen, een filosofische gids”, De Bezige Bij 2013). Een prachtwerkje dat langs de paden van grote wandelaars als Rimbaud, Rousseau, Thoreau, Kant, Gandhi en natuurlijk Nietzsche, de kracht van het wandelen uiteenzet. Over Nietzsche vertelt Gros o.a. hoe de wandelbronnen van de jonge filoloog in de eerste zomer in Sils Maria al “Der Wanderer und sein Schatten” oplevert. Het hoofdstukje heet vrij naar de ondertitel bij “Ecce Homo” toepasselijk “Waarom ik zo’n goede loper ben”.

Maar even interessant zijn andere betogen waarvan die over de Amerikaanse schrijver en filosoof Henry David Thoreau mij is bijgebleven. Zijn “Walden” staat hoog op mijn shortlist. Van Thoreau kwam de uiterst eenvoudige maar desalniettemin ontwapenende gedachte dat op de vraag wat iets kost, dat de hoeveelheid ‘leven’ is die er voor moet worden ingeleverd, onmiddellijk of op den duur. Een opvatting die zijn positie buiten de maatschappij fundament gaf, zeker in de tijd van opkomende industrialisatie en uitbuiting van arbeidskracht. In zijn denken ligt omsloten dat wandelen uiterst nutteloos is in termen van economische meerwaarde. Verloren en verspilde moeite. Maar in het totale leven genomen levert het wel profijt op voor mijn eigen innerlijke gemoed, profijt dus, geen winst. Een gedachte die niet echt nieuw is (Oosterse wijsheden) maar de wijze waarop Thoreau het nutteloze wandelen, specifieker in de natuur, onderdeel van zijn eigen rijkdom maakt is bijzonder door zijn vraag te stellen: “wat verlies ik aan zuiver leven als ik mezelf dwing meer geld te verdienen?”

wandelschoenenGros licht toe dat het wandelen een tocht naar de zijlijn van het werken behelst, niet zozeer de tocht naar een andere cultuur. “Wandelen betekent dat je aan de kant gaat staan, buiten de wereld van de werkers, buiten de snelwegen, buiten de wereld van de producenten (…) buiten de wereld van degelijke mensen (…)“Wandelen is de werkelijkheid ervaren. Niet de werkelijkheid als puur lichamelijk gegeven en ook niet als iets wat je identiteit bevestigt, maar de werkelijkheid als iets wat standhoudt; stevig is, weerstand biedt. Wandelen levert met elke pas het bewijs dat de aarde standhoudt. Bij elke pas vindt heel het gewicht van mijn lichaam steun en veert weer omhoog, het gaat zijn eigen weg.” Volgens Gros maakt wandelen het hoofd niet leeg maar vult het met andere dingen zoals de ervaring hoe de stevige grond mijn eigen wezen versterken kan. Geen bewijzen over existentiële zaken en vragen die me ingegeven zijn door leerstellingen of theorieën, maar louter en alleen de aanwezigheid van de wereld. Of misschien nog explicieter gesteld; de natuur. Hier komt toch iets bekends antroposofisch om de hoek kijken.

Ik ken mensen die om verschillende redenen niet meer kunnen wandelen. Een lichamelijke beperking in welke hoedanigheid dan ook maakt het wandelen tot een wens die niet meer fysiek in vervulling kan gaan. Maar zoals een slechtziende beter gaat horen weet de niet-wandelaar met hang naar de wandeling zich wel op andere manieren door die wereld, die natuur, om hem heen te laten ontspannen. De verplichte zit op een stoel maakt hem muzikant, schilder, fotograaf of dichter die de wandeling in de natuur helend laat werken en antwoorden. 20130818-_mg_0053-kopie
Nietzsche moet dat als lijder aan hevige hoofdpijnen ervaren hebben in de prachtige dalen en bergen bij Sils Maria. We moeten diezelfde natuur en bergen in die zin dankbaar zijn voor al die literaire en originele doorkijkjes naar kunst, cultuur, de mensheid, het leven en de beschouwing an sich, die mensen als Thoreau en Nietzsche in duizenden pagina’s voor het nageslacht hebben opgetekend.

Eén gedachte over “Wandelend herkauwen

  1. Na 6 jaar veel en volhardend oefenen loop ik met stokken en nu twee jaar verder plan ik voor het eerst een grote wandeltocht van rond 400km. Het is geen invaliden wedstrijd met mijzelf maar ik wil Nietzsche’s voorbeeld volgen op zoek naar ‘Denkanstößen’ en ben nieuwsgierig wat die ervaring met mij gaat doen. Wat ik hier zonet las bevestigd en versterkt mij in mijn voornemen! Achteraf zou ik best een stuk erover willen schrijven.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *