Het onvermogen te vergeten

Het onvermogen te vergeten

Waar de een zichzelf en zijn of haar omgeving onbedoeld en onbewust het leven moeilijk maakt door een geheugenprobleem als Alzheimer, wordt de ander geplaagd door het onvermogen onzinnige dingen te vergeten, met als uiterste vorm het soms mirakels aandoende hyperthemesia. We selecteren ons hele leven wat we onthouden, bewust en onbewust. Toch onderscheidt het ons van de dieren die zonder zelfbewustzijn, alleen die dingen schijnen te onthouden die hen organisch ten dienste staat. Ik herinner me (waarom eigenlijk?) de olifant uit een reclamespotje die dat vervelende jochie later een fikse mep met z’n slurf verkoopt. Het geheugen zorgt voor verwerkte en geordende (soms bijzondere getuige onze dromen), indrukken en geeft deze een eigen plekje in ons leven. Nietzsche schreef er een interessant betoog over in “Vom Nützen und Nachteil der Historie für das Leben”, een van zijn zogeheten Unzeitgemäße Betrachtungen”. In de zomer van 1883 noteert hij: “Alles Organische unterscheidet sich vom Anorganischen dadurch, daß es Erfahrungen aufsammelt: und niemals sich selber gleich ist, in seinem Prozesse. — Um das Wesen des Organischen zu verstehen, darf man nicht seine kleinste Form für die primitivste halten: vielmehr ist jede kleinste Zelle jetzt Erbe der ganzen organischen Vergangenheit.” We lezen de woorden van een denker voor Freud, Jung, Adler, Fromm of welke andere grote psyche-onderzoeker van de afgelopen eeuw. Nietzsche spreekt over het belang van de scheidslijn tussen het overzichtelijke en duidelijke uit ons verleden aan de ene zijde en het duistere en onduidelijke aan de andere zijde. Door niet te kunnen vergeten, de indrukken onverwerkt in daarvoor eigen ontwikkelde laden in zelfgebouwde kasten te stoppen, remmen we onze ontwikkeling voor de toekomst. Het evenwicht van de lijn lijkt vaak en bij velen verstoord.

sybe-schaapIn zijn boek “Het onvermogen te vergeten”, van Sybe Schaap, wordt bovenstaand thema duidelijk uiteengezet aan de hand van de theorieën van Nietzsche. Hij citeert op zijn beurt Nietzsche die het belang van het beloven onderstreept. Beloftes als middel om evenwicht te krijgen met lotgenoten om ons heen die met dezelfde onbalans leven tussen het niet kunnen vergeten en het in een onduidelijk gapende kloof vanaf het nu kijken. “Die Türen und Fenster des Bewusstsein zeitweilig schliessen, damit wieder Platz wird für neues, vor allem für die vornehmeren Funktionen”, maar men moet wel kunnen én willen beloven. Schaap gaat verder in zijn interpretatie: “Een sterk, beheerst geheugen berust enerzijds op lijfelijk eigen gemaakte, verwerkte en dus niet vergeten vroegere ervaringen, verlangt anderzijds echter het vermogen tot vergeten van ervaringen die deze stabiliteit juist verstoren.” Het nu als een schakel in een ketting tussen wat was en wat nog komen gaat. Met de ervaring van de latere psychische onderzoekingen in onze databank kennen we het belang van een goed verwerkt verleden opdat de toekomst niet onnodig een zware gang wordt. Schaap citeert Nietzsche “Een achtervolgend “es war” kan de mens immers voortdurend herinneren aan de moeite en het lijden uit het verleden, kan weerzien doen groeien jegens wat zijn bestaan ten diepste is – een nooit te voleindigen imperfectum.” Een voortdurend in herinnering gebracht negatief verleden, maakt het leven tot een ononderbroken “geweest-zijn”, maakt de gang zwaar (Schaap). In 2006 las ik de verhandeling en schreef:”…het beleefde te plaatsen in een nicht lebensfeindige Kontext. Balans tussen het verleden en het heden bepaalt de status van het ik.” De demente bejaarde mens wordt misschien nog achtervolgd door verdriet uit het verleden en voegt verder niets meer toe aan zijn/haar geheugen. Hoe belangrijk dat we onze laatjes in onze kasten op tijd opruimen, dicht kunnen doen en zonder verdere vertroebeling weer kunnen inkijken. Hoe kan het kind uit de Spaanse Burgeroorlog een evenwicht vinden tussen een onbelast geheugen en een actief vergeten? De wereldwijde terreur is na de daad uitgegroeid tot een onbeheersbaar collectief moloch. Nietzsche heeft de mate waarin niet meer meegemaakt; 14 jaar na zijn dood en 25 na zijn intredende waanzinnigheid, werden miljoenen mensen eigenaar van onoverzienbare herinneringen en andere miljoenen beroofd van een onbelast geheugen. Laten we dat niet vergeten.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *