Een áltemenselijke God

Een áltemenselijke God

Terugbladerend in wat bijdragen die in “Filosofiemagazine” over Nietzsche verschenen, las ik een korte uiteenzetting uit de pen van Sebastien Valkenberg uit 2012. “God is dood en God blijft dood”, een koud bij de grond benadering van Nietzsche’s “God is dood’, die misschien noodgedwongen voor de lezer van het magazine platgeslagen in hapklare brokken wordt gepresenteerd. leegstaande-kerk
Zoals Nietzsche wel eens vaker ten onrechte voorbij komt wanneer ergens over de leegstand van de kerken wordt geschreven of gesproken, ontmoeten we ook hier in de inleiding weer deze samenhang. Nietzsche als aftrap waarom het Christendom heeft afgedaan en kerkgebouwen een metamorfose tot boekhandel (soms met letterlijke ‘klare’ wijn uit de fles) hebben ondergaan. Gelukkig weet Erik Oger, de em. hoogleraar verbonden aan de Universiteit van Antwerpen met wie Valkenberg in gesprek is, dat de dood van God een meer diepgravend element in zich heeft dan die leegstaande kerk. “Eigenlijk betekent de dood van God niet meer dan de ervaring dat het christelijk geloof ongeloofwaardig is geworden”. Wie was hier aan het woord? Ik mag hopen dat het niet de Nietzsche kenner Oger was. De dood van God heeft nog nooit de bron van het geloof in hem kunnen wegnemen; de religieuze behoefte blijft overeind en een geloof dat niet geloofwaardig is lijkt me een contradictio in terminis. De goddeloze weg zijn we met Nietzsche’s vaststelling beginnen in te slaan maar ook niet meer dan dat. En dat God geen nieuw leven in te blazen is komt bijzonder vreemd over wanneer diezelfde mens zijn geloof in atheïstische, materialistische en hedonistische denkbeelden koestert. Deze aanhangt, uitdraagt, verkondigt ja zelfs evangeliseert. De twijfelloosheid van de fundamentalist mag dan misschien ogenschijnlijk een uiting zijn van een tegenreactie op de samenleving waarin kerk en staat gescheiden zijn, feit blijft dat ook de geseculariseerde wereldburger zijn heil blijft zoeken. Antwoorden op vragen die ontstaan vanuit de verwondering die Cornelis Verhoeven zo mooi heeft beschreven in zijn “inleiding tot de verwondering”. De tekst van Valkenberg brengt die zoeker in beeld wanneer hij bijvoorbeeld schrijft “Is dit erg?”, doelend op de vaststelling dat God niet meer tot leven te krijgen is. Het ultieme bewijs dat die seculiere mens zijn religieuze wortels niet verliest en naar zaken zoekt die buiten hem of haar in een andere tijd of op een andere plek lijken te liggen.

kloof-van-rondaDe ‘laatste mens’ uit de Zarathustra komt ten tonele. Maar hoe multi-interpretabel is deze? Die laatste mens vertegenwoordigt evenzogoed de niet existerende mens wanneer we lezen dat de oudste inwoner is overleden. Die is nooit overleden en dat is niet bedoeld als flauw taalspelletje. Er zal altijd een oudste, voor eeuwig een laatste mens zijn die altijd altemenselijk zal zijn. Voor mij is het de transcendentie die overleden is. Of nog aardser, de verhouding tot het antwoord dat buiten ligt. Bij de ander, dat andere geloof, die andere cultuur, die wegbepaler en brugleuning langs diepe en steile kloven. Waar je noodgedwongen als volger achter de leider of als leider met gevolg achter elkaar loopt en er geen ruimte is om naast elkaar het pad te belopen. Jij en je levensvraag, gebroederlijk naast elkaar, met vreugde en pijn over de wegen die in ieder geval de aarde trouw blijven en de naar de hemel reikende armen horizontaal mee laten bewegen in de cadans van wat ‘leven’ heet.

pintautomaatDe dolende kerkverlaters zijn niet voorbij het zoeken maar vinden hun nieuwe God slechts elders. En indien er een God is die de laatste jaren de meeste aanhangers vindt dan is het misschien wel de God van de consumptie. Het geloof van ‘steeds meer’, de geïndividualiseerde Torens van Babel, die een of twee generaties terug keurig het pad naar de kerk beliepen, staan nu keurig eenvormig in het gelid voor de pinautomaat die de maandelijks verlossende begrenzing en richting van dit aardse leven aangeeft. God is nog lang niet dood, we hebben hem vermoord maar hij komt telkens met een ander gezicht terug. Nietzsche begrijpen lijkt in zijn eigen vergezicht over de eeuwige terugkomst van het gelijke, soms een onbegonnen experiment…

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *