‘Nietzsches Kunst’ van Rüdiger Görner

‘Nietzsches Kunst’ van Rüdiger Görner

Wie de komende zomer nog een interessant werk over Nietzsche wil lezen kan ik het 16 jaar geleden bij Insel Verlag uitgekomene “Nietzsches Kunst” van Rüdiger Görner aanbevelen. Een heldere uiteenzetting over de verhouding tussen Nietzsche en kunst en andersom de kunstenaar Nietzsche, breed en “gründlich” beschreven zoals alleen een Duitse “Literaturwissenschaftler” dat uit z’n pen kan laten komen. “Nietzsche ist noch immer der Name für eine geistige Versuchung, das Unerhörte zu denken. ‘Nietzsche’ bedeutet, die Existenz geistig aufs Spiel zu setzen. ‘Nietzsche’ das meint Gedankenakrobatik ohne Netz und doppelten Boden, gleichzeitig aber Denkarbeit unter Tage in den abgrundtiefen Schächten des Daseins (…).”

unknown-1Görner, literatuurwetenschapper, auteur van diverse boeken over Duitse literatuur (Rilke, Goethe, Zweig, Trakl) en o.a. directeur van het “Zentrum für Britsch-Deutsche Kulturbeziehungen”, schrijft stijlvol en als kenner over de kunstenaar Nietzsche, de stilist, de denker, die over het denken zélf baanbrekende dingen schreef, die steeds meer en vaker de geplaveide paden verliet om er nooit meer terug te keren. Görner in het ‘Vorspiel zu einer Biographie: ‘…das fremdeste produzieren’: “Nietzsche erkunden, das meint noch immer und gerade am Ende unseres Jahrhunderts (2000) Abgründe während einer Gratwanderung ausloten.” Nietzsche heeft het zelf zo mooi verwoord in het voorwoord van zijn ‘Ecce Homo’ waarin hij zegt: ‘Philosophie, wie ich sie bisher verstanden und gelebt habe (…) ist das freiwillige Leben in Eis und Hochgebirge – das Aufsuchen alles Fremden und Fragwürdigen im Dasein, alles dessen, was durch die Moral bisher in Bann getan war.’

unknownHet ruim 300 pagina’s tellende boek behandelt in 13 hoofdstukken stuk voor stuk interessante thema’s rondom de kunstenaar Nietzsche. Zonder in een zoveelste biografie te vervallen weet Görner vanuit verschillende invalshoeken toch de levenschronologie van Nietzsche vast te houden en de verschillende aanvliegroutes te belichten. Ik noem er een paar die misschien al prikkelend genoeg zijn om dit boekje ter hand te nemen; ‘Unzeitgemäß werden’, ‘Stilfragen’, ‘Schattenbilder oder die Kunst der Freundschaft’, ‘Denkkunst -morgenröthend und frohsinnig’, ‘Macht als Kunst’ en ‘Nachspiel mit Goethe’.

De verschillende hoofdstukken behandelen weliswaar steeds weer andere facetten van de kunstenaar Nietzsche maar de rode draad die Görner goed weet te belichten is het feit dat Nietzsche geen systeemdenker was, geen sluitend wereldbeeld oplepelde zoals zovelen voor en na hem dat wel deden. De kunstenaar Nietzsche geeft zoals we weten, veel ruimte voor interpretaties en beschrijft in duizenden aforismen vol metaforen, gedachtesprongen, inconsequenties en wetenschappelijk niet te onderbouwen stellingen. Maar allen met meer of minder dynamiet en zeggingskracht waarvan Nietzsche zelf zo mooi kon zeggen hoe deze de kwintessence in een paar zinnen kon bevatten waar een ander een heel boek voor nodig heeft en sommigen het in een heel boek nóg niet voor het voetlicht weten te brengen. “Nietzsche will eine Denkkunst die nichts ‘embellirt’ (‘inpakt’) oder beschönigt, sondern das auf Täuschung gründende Wesen der Erscheinungen, einschließlich der Moral, entzaubert – freilich zumeist durch das Mittel der Gleichnisrede. Es ist ein Denken, das vom Menschen Verantwortlichkeit für buchstäblich alles fordert, sogar für das, was er träumt.” Een wezenlijke beschrijving van Nietzsche’s denken. Hij (Nietzsche) vraagt participatie, meedenken, verantwoording nemen, herkauwen en niet aannemen (of zoals ik zelf onlangs in een andere context ‘Anna’ leerde kennen: “Altijd navragen, nooit aannemen.”). Toch mag u als lezer van dit blog van me aannemen dat Görner’s boek over Nietzsches kunst (‘Annäherung an einen Denkartisten’) een aanrader voor de komende zomer is. Er zit uiteindelijk iets mystieks in het feit dat we over Nietzsche nooit uitgesproken raken, wetende hoe hij in Ecce Homo schreef: “…man kommt nicht von mir los.” Inderdaad ja; Ein Anfang ohne Ende…

images

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *