Kerstin Decker – Nietzsche und Wagner

Kerstin Decker – Nietzsche und Wagner

Na de boeiende biografie over Lou Andreas-Salomé werd het de hoogste tijd om ‘Nietzsche und Wagner’ van Kerstin Decker ter hand te nemen. Een lijvige beschrijving van een haat-liefde verhouding die al vele studies heeft gekend. De bekende musicus, componist en grote liefhebber van Schopenhauer, Richard Wagner, vandaag precies 134 jaar geleden overleden, en zijn ‘stiefzoon’, de 31 jaar jongere filoloog en filosoof met de hamer, Friedrich Nietzsche. Een duo dat net als de verhouding tussen Schiller en Goethe, veel van de Duitse cultuur in zich bergt en ook veel stof heeft doen opwaaien, genoeg voor Decker om in 2012 haar studie te publiceren. Een levendig werk dat zich laat lezen als een documentaire op televisie, veel in de eerste persoon en tegenwoordige tijd opgetekend waardoor je het verhaal en de levens van beide heren in wordt gezogen. Dit perspectief zorgt voor een toegankelijk boek voor zowel de ingevoerde lezer als ook voor de lezer die voor het eerst of met nog summiere kennis over de beide mannen, de vele aangehaalde feiten maar ook interpretaties van Decker wil begrijpen. De stiltes en overdenkingen die ze in het boek laat vallen geven kleuring door niets te zeggen maar wel de vraag op te werpen. En dat is niet echt moeilijk gezien het leven van Nietzsche die na zijn dood in 1900 veel aan ‘hineininterpretieren’ overliet.

nietzsche-und-wagner

Ik wil de lezer hier niet vermoeien met allerlei biografische elementen uit de levens van Wagner en Nietzsche. Feit blijft dat het een duidelijke haat-liefde verhouding was tussen de componist en de denker. Beiden gaven de verhouding een eigen verdieping, direct vanaf de eerste kennismaking in Leipzig in 1868. Toen de ‘Geburt der Tragödie aus dem Geiste der Musik’ in 1872 het licht zag veroorzaakte het een schandaal in de academische kringen. Een blazoen op de reputatie van de jonge professor in Basel en het begin van zijn verdere weg als dolende reiziger, op zoek naar een ‘Heimat’ dat hij nooit echt heeft gevonden. Vanuit Italiaanse oorden rekende Nietzsche later in veel van zijn teksten met Wagner af. Wagner zelf bleef met vragen achter en heeft zijn laatste jaren de teksten van Nietzsche als ‘herhalingen van Schopenhauer door een waanzinnige’ gezien. Ook zijn echtgenote Cosima heeft later in haar leven met Nietzsche afgerekend toen ze kennisnam van zijn hamergeweld waarmee hij in universitaire kringen de boel aan diggelen sloeg.

‘…die Sonne ist schon hinuntergegangen, aber der Himmel unseres Lebens glüht und leuchtet noch von ihr her, ob wir sie schon nicht mehr sehen.’ Decker citeert op pagina 322 een kleine zinsnede uit het mooie en intrigerende aforisme 223 ‘Abendröthe der Kunst’ uit ‘Menschliches Allzumenschliches’. Wagner en Cosima begrijpen maar weinig van Nietzsches kunstopvattingen en verdenken hem er van “Jude” te zijn geworden. Ze spreken zelfs van ‘Réeklecksen’, vrij vernoemd naar Nietzsches vriend Paul Rée. De afkeer van het jodendom uit de fundamenten van de Bayreuth en uit het idyllische Tribschen stuiten Nietzsche steeds meer en vaker tegen de borst. De feiten zijn wellicht bekend.

nietzschewagnerWanneer de Wagners in 1872 verhuizen naar Bayreuth vindt er een ontroerend afscheid plaats. De 23 bezoeken aan Tribschen hebben heel veel voor de vader zoekende dichter en denker betekend. Wanneer hij er later weer eens terugkeert, begeleid door Lou Andres-Salomé, zat hij lang in stilte en overdenking aan het meer, met zijn stok tekenend in het natte zand en waren zijn zachte woorden vergezeld van intense tranen. Een beeld dat ik voor me zie…

Decker volgt verder het leven van Nietzsche. Hoe hij in Nice het overlijden van Wagner uit de krant verneemt, in twijfel raakt hoe hij naar Cosima zal reageren en zijn tocht verder naar het zuiden inzet. Het boek maakt dan een paar grote sprongen richting de ineenstorting van ‘De Gekruizigde” in Turijn. Opnieuw krijgen we het beeld voorgeschoteld van de waanzinnige die in zijn pensionkamer de laatste correctiebladen voor ‘Nietzsche contra Wagner” uit zijn handen laat glijden wanneer hij zijn trouwe vriend Franz Overbeck ziet binnenkomen. Hevige tranen en wartaal; ‘Ich erblickte Nietzsche in einer Sofaecke kauernd und Lesend ….entsetzlich verfallen aussehend, er erblickt mich und stürzt auf mich zu, umarmt mich heftig, mich erkennend, und bricht in einen Tränenstrom aus, sinkt dann in Zuckungen aufs Sofa zurück, ich bin auch vor Erschütterungen nicht imstande, auf den Beinen zu bleiben. Hat ihm sich in diesem Augenblick der Abgrund aufgetan, an dem er steht oder in den er vielmehr gestürzt ist?’ Een aandoenlijk citaat uit een brief van Franz Overbeck aan Heinrich Köselitz.

kerstin-decker

Haar nieuwsgierigheid over leven en werk van Nietzsche, heeft Kerstin Decker na deze ‘Geschichte einer Hassliebe’ in 2016 een vervolg gegeven met haar biografie over Elizabeth Nietzsche, de zus van. Dat boek komt vanzelf een keer in beeld van deze webpagina’s. Want ook het leven van deze gepassioneerde vervalser en antisemitische herkauwer van het werk van haar broer blijft op een eigen wijze intrigeren.

 

 

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *