Kairos, een nieuwe bevlogenheid

Kairos, een nieuwe bevlogenheid

Begon ik het ‘lezend’ jaar 2015 met tijdloze essays uit de pen van Joke Hermsen, zo eindig ik 2015 ook met essays van haar die ze aansluitend op Stil de tijd in haar boek Kairos het licht liet zien. Kairos, die tegenpool van “Chronos” bevat teksten die mij dermate aan het hart liggen dat ik dit boek misschien nog meer dan haar vorige boek, bij een ieder zou willen aanprijzen.

kairos-coverVandaag op de 31e van de 12e maand is die tijd, die klok die de minuten zo dwingend kan aangeven en meten, van alle dagen in het jaar het meest prominent aanwezig. Tijd dus om eens stil te staan en dat ook proberen te blijven doen, om de wegtikkende tijd wat aangenamer te vangen in de beleving. Hermsen beschrijft gebieden die mij binnen de wereld van beschouwing en filosofie zo intens kunnen raken. Daar hoort natuurlijk Nietzsche bij die ze in meerdere essays veel plaats laat innemen. Maar ook Hannah Arendt, Heidegger, Benjamin, Bloch, Bergson en zeker niet te vergeten Thomas Mann! Bij Arendt wijst ze vooral op haar pleidooi voor het vermogen te vergeten (zeer toepasselijk ook de titel van een boek uit de handen van Sybe Schaap). Met dit vermogen, zo leert ons Arendt, wordt voldaan aan de voorwaarde om een nieuw begin te maken (nataliteit). ‘Wie niet in staat is te vergeven, ketent zich vast aan de gepleegde daad en zal niet in staat zijn tot het maken van een nieuw begin’, schrijft ze in haar hoofdstuk “De tweede geboorte van Hannah Arendt”. Nietzsche citerend haalt ze Arendt nog eens aan: “Met zijn buitengewone intuïtie waar het om morele verschijnselen ging, zag Nietzsche in het vermogen een belofte te doen (het geheugen van de wil zoals hij dat noemde) het onderscheid tussen menselijk en dierlijk leven.”

Joke Hermsen schrijft met een groot gevoel voor haar thematiek en overduidelijk met een beschouwelijke ‘meta-visie’ waarmee ze als een arend boven haar prooi vliegt. Dit ondervond ik ook bij het lezen over het vrouwelijke element in het werk en leven van Nietzsche. Ze weet dit zeer genuanceerd te omschrijven en te plaatsen in het vermogen om opnieuw te beginnen. Dat is wat anders dan altijd die zweep om mee te nemen…!

Het hoofdstuk “Haast u langzaam” zou ik bij wijze van spreken integraal willen opnemen in dit blog, zo treffend, zo interessant! Ook hier weer een mooi samenhangende interpretatie en duiding van bijvoorbeeld “het ogenblik” in de Zarathustra. Begrippen als verleden, toekomst en het heden, kregen al zover voor de hedendaagse ‘mindfulness’ een filosofische plaats in de geschiedenis! Hoeveel geboortes van kunst en creativiteit hebben we al ervaren in de aaneenschakelende nu-momenten die achter ons liggen?

De roman als kuuroord. Ik zou er een vraagteken en uitroepteken achter kunnen zetten. Hermsen beschrijft een van mijn lievelingsboeken; Der Zauberberg van Thomas Mann. Ze doet een moedige en succesvolle poging de heilzame werking van het boek en van literatuur en lezen in het algemeen te onderschrijven. Aan de hand van de mooie dialogen uit het bekende en majeusteuze werk van ‘de tovenaar’ tipt ze grote thema’s aan die Mann in de mond van zijn hoofdpersonen Hans Castorp, Naphta en Settembrini heeft gelegd. Een zeer waardevolle beschrijving van dit tijdloze werk en ook een terugkerende plek van Nietzsche’s gedachtegoed dat op zijn beurt een prominente plek in het literaire leven van Mann kende.

Deze essays van Hermsen geven me onomstotelijk het bewijs dat er meerdere mensen zijn die in de periferie van Nietzsche diens invloed op filosofie en cultuur in het algemeen, de plek weten te geven die hij verdient. Dit staat maar al te vaak in schril contrast met de ‘uitleg’ over Nietzsche die op middelbare scholen plaatsvindt door de secties levensbeschouwing en/of Duits.

joke-hermsen-2
Joke Hermsen lijkt filosofisch mijn iets oudere ‘zus’; veel dezelfde thematiek en interesse gebieden maar wel met een verschil in het geloof in een verandering. Misschien is het haar achtergrond en familie (onderwijs) die haar meer hoop en optimisme geven (‘wees realistisch, denk het onmogelijke’ of ‘spero ergo sum’, citeert ze Ernst Bloch) dan ik soms zelf ervaar. Alhoewel, ik de uitspraak van Hermann Hesse ‘Damit das Mögliche entsteht, muß immer wieder das Unmögliche versucht werden’, vaak als een inspirerende drijfveer dicht bij me draag. Wellicht heeft dat meer betrekking op het creatieve proces dan het soms misantropische gevoel dat je kan overvallen wanneer je de krant weer eens dichtslaat.

Hoe het ook zij, de essays die samen ‘Kairos’ vormen verdienen het om door velen gelezen te worden! Dat kan nog een slordige maar wel meetbare 6 uurtjes in 2015 of wellicht tijdloos daarna…

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *