Het carnaval der Burgers

Het carnaval der Burgers

25 Februari 2014; een goede vriend wordt vandaag 50 jaar en het jaarlijkse feest van de zotternij staat weer in de steigers. Afgelopen weekend oorzaak van een plaatselijke file waar ik onverhoopt in terecht kwam. Het wordt tijd voor een kleine verwijzing naar een wat groter “Carnaval” dat in 1930 in zijn eerste druk verscheen.

carnaval-der-burgers
In deel 1 van zijn verzamelde werk, staat volledig vrij van gedateerdheid maar wel heel langzaam vergelend op verzurend papier, een verhandeling die ter Braak over zijn Carnaval medio 1929 afrondde. Het werkelijke carnaval en de metafoor carnaval als verbinding tussen burger en dichter, zijn in eerste instantie twee totaal verschillende grootheden. Over het werkelijke carnaval schreef Anton van Duinkerken in 1928:

‘Iemand behoeft maar eenmaal te zijn opgenomen in de stroom van algemene vrolijkheid, om voorgoed te weten, hoe zuiver die het gevoel van saamhorigheid herstelt. Alle levenden zijn broeders geworden in de gemeenschap van het leven. Ieder van hen weet dat en voelt dat. Bewijzen kan hij dit zo weinig als de pijn van kiespijn, maar zijn gewaarwording is even reëel.’

Bovenstaande woorden waren niet bepaald gericht aan de intellectueel Menno ter Braak. Deze Nietzscheaans beïnvloedde intellectueel schreef onder invloed van de these-theorie uit de Hegeliaanse keuken maar zeer zeker ook vanuit de teksten van de door hem bewonderde Carry van Bruggen, zijn Carnaval der Burgers. Geen normaal carnaval maar wel een beschouwing waarbij de dichter, de burger en het carnaval in een kunstzinnige context worden geplaatst. Een soms herkenbaar en zeker tijdloos relaas vanuit een scherpe pen. Ter Braak worstelde in zekere zin ook met de dualiteit tussen intellectueel en burger; hoe leg ik de synthese tussen mijn dichterschap en het leven? Hoe plaveit ik een pad tussen de wereld van de dichter en het onoplosbare, onbegrensde leven? Hegel zocht zijn receptuur in de these en antithese, van Bruggen tussen individualiteit en collectiviteit, Nietzsche in de Griekse mythologische helden Apollo en Dionysos en ter Braak smolt het dualisme tot burger en dichter. Ik vraag me af: is het carnaval, deze Dionysische roes een tot de verbeelding sprekend spel dat in alle tijden de relativiteit van ons intellectueel vermogen toont? Vanwaar het Katholieke fundament dat kennis en rationaliteit al eeuwen geleden op de brandstapel smeet, die vrolijk smeulend naast andere ketters tot as vergingen?

NLMD02_B-00802-II-001, 07-08-2007, 16:12, 8C, 2276x1676 (2113+4493), 100%, LMzw2, 1/60 s, R87.8, G44.1, B42.3

Ter Braak las veel van Thomas Mann. Er is zelfs een kort contact tussen beide heren geweest maar daarover een andere keer in dit blog. In “Der Zauberberg” schreef de “tovenaar” Mann prachtige dialogen o.a. over het spanningsveld tussen het individu en het collectief, die hij in de woorden van de jezuïet Naphta en de humanist Settembrini legt. (Overigens is het carnavalsfeest ook in dit meesterwerk van Mann, een keer expliciet aanwezig in het contact tussen Hans Castorp en mevrouw Chauchat.)

Elk jaar tijdens het carnaval denk ik aan het originele werk dat ter Braak in 1929 schreef. Hij maakte het zichzelf niet altijd even gemakkelijk. Hoe bereik je de dichter? Door de burger via het “carnaval” te begrijpen? Over het werk zelf schreef ter Braak: “(…) van tijd tot tijd kan ik mijn gedachten niet verzamelen en wil er mee uitscheiden.” 

Het carnaval als de synthese tussen de voor- en achterkamer van Herman Wolff? De homo ludens van Huizinga? “Der Mensch spielt nur, wo er in voller Bedeutung des Wortes Mensch ist, und er ist nur da ganz Mensch, wo er spielt”, schreef  Schiller in zijn “Briefe über die ästhetische Erziehung des Menschen”.

De burger en de dichter uit 1930 kijken in 2014 nog steeds als twee verweesde poolhazen in een antagonistisch spel en vol verwarring naar elkaar. Ik zou zeggen, maak kennis met beide “heren” en vergeet vooral niet wat tijd voor een biertje of een goed glas wijn.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *