Fromm – De zelfstandige mens

Fromm – De zelfstandige mens

Na vele jaren kroop bij mij de wens om weer eens wat van Fromm te lezen als een behoefte een oude bekende te ontmoeten, mijn gedachten binnen. Het werd De zelfstandige mens, dat ooit in 1947 uitkwam en in Nederland al enkele herdrukken heeft beleefd. Een aangenaam wederzien met Fromm want het is onomstotelijk prettig om analyses te lezen die meer dan een halve eeuw terug een actualiteit bezitten waar je van achterover slaat. Een soort 1984 maar dan op het snijvlak van psychologie, filosofie en sociologie.

Uiteraard is mijn blikveld tijdens het lezen te vergelijken met die van een uil die de linken naar Nietzsche als kleine muisjes over de weidegronden ziet lopen. En ik vond er zowaar ettelijke. Voor de rest wil ik hier geen recensie schrijven over een boek dat al heel wat keren is besproken maar wil ik wel graag enthousiasme opbrengen om dit boek te gaan lezen en het op de dag van vandaag te plakken.

“Het doel van het leven is dan ook de ontplooiing van zijn vermogens overeenkomstig de wetten van de natuur”, treffen we redelijk voor in het boek aan. Fromm schrijft over de humanistische ethiek en probeert een lans te breken voor deze zienswijze versus de blik van pessimisten en de door neuroses geplaagde medemens. En daar zijn we bijna allemaal een levend exemplaar van! Met religie, dan wel de behoefte er aan, als een voorbeeld daarvan dat hij prachtig uitwerkt (Freud). Fromm licht aan de hand van karakter typologieën zijn visie op de mens toe. Dat gebeurt wel vaker vanuit verschillende invalshoeken, maar ik moet zeggen dat die van Fromm erg raak zijn. Het is waarschijnlijk door zijn brede vizier van waaruit hij de diverse menswetenschappen en de geschiedenis bekijkt. Het tegendeel van de steeds vaker voorkomende kokervisies van de 21e eeuw.

fromm

“De mens sterft vooraleer hij is geboren” of “macht over is het tegenovergestelde van macht tot”, zijn uitspraken die niet op tegeltjes staan of daar thuis horen, maar in mijn ogen mogen aanzetten tot reflecties die we vandaag hard nodig hebben. In zijn volgende uitspraak lees ik een duidelijke beïnvloeding: “Het menselijk bestaan kenmerkt zich door het feit dat de mens alleen is en los staat van de wereld. Omdat hij fundamenteel niet in staat is deze breuk te verdragen, is hij gedwongen te zoeken naar verbondenheid en eenheid.” Hoe Nietzscheaans wilt u het hebben?

Het werkt troostend om te lezen hoe Fromm vanuit zijn psychologisch inzicht en vanuit empirisch onderzoek niet voldoende genoeg kan onderschrijven hoe belangrijk creativiteit in onze ontwikkeling is. En dan niet de creativiteit in de directe dagelijkse uitleg maar veeleer de algemene houding van scheppend bezig zijn. Op voortgang georiënteerd. En troostend in het verlengde daarvan stelt dat dwangmatige activiteit niet het tegendeel maar het complement van luiheid is. Leunt lekker achterover!

Hoeveel spiegels hebben we nodig in de tijd van vandaag wanneer we lezen dat iemand kan menen dat het zijn doel is van het leven te genieten of zijn verplichtingen richting zijn gezin te vervullen maar de werkelijke drijfveren macht en lustbevrediging zijn die hij of zij kan vervullen met geld? Of wanneer we de Freudiaanse uitleg tot ons nemen die ons velijn herinnert aan de destructieve neigingen die in elk mens huizen, maar dat deze zich met name ontpoppen in ongeleefd leven.

Ik kan alleen zeggen: lees het boek waarin een optimistische en realistische toon en wijsheid hoopvol stemmen wanneer we vanuit een ethische vraag naar de wereld kijken. We zijn allemaal mensen met mogelijkheden. De een heeft ze meer of anders dan de ander. Maar de beslissing om het leven in ethisch perspectief te laten slagen, berust bij het individu zelf. “Bij zijn vermogen om zichzelf, zijn leven en geluk ernstig te nemen; bij zijn bereidheid om de ethische problematiek van hemzelf en van de wereld onder ogen te zien. Bij zijn moed om zichzelf te zijn, om een zelfstandig mens te zijn.”

Eén gedachte over “Fromm – De zelfstandige mens

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *