Briefwisseling tussen Hermann Hesse en Thomas Mann

Briefwisseling tussen Hermann Hesse en Thomas Mann

Het is al weer 45 jaar geleden dat de briefwisseling tussen de twee literaire reuzen die de Duitse taal in de 20e eeuw kende, bij Fischer het levenslicht zag. Een prachtig tijdsdocument tussen 1909 en 1955 waarin Hermann Hesse en Thomas Mann met gedisciplineerde “Höflichkeit” elkaar de meest hartelijke groeten deden en inhoudelijk steeds meer naar elkaar toegroeiden in hun politieke statement jegens Duitsland in de aanloop naar de Tweede Wereldoorlog. Mann en Hesse waren beide op een eigen wijze bekend met het werk van Friedrich Nietzsche. Volker Michels schrijft in het voorwoord: “(…) Thomas Mann verehrte in Nietzsche den “erfahrensten Psychologen der Dekadenz”, Hesse den “Anti-Patrioten und Kritiker jedes Kollektivismus, für den nur das Gewissen die höchste Instanz war.” Ze bezochten meerdere keren individueel Sils-Maria en in het gastenboek in het Nietzschehaus wordt vermeld dat ze in 1950 en 1954 elkaar in Sils-Maria hebben ontmoet. Mann en Hesse leren elkaar in 1909 in München kennen en blijven elkaar hun hele leven, tot aan de dood van Mann in 1955, trouw. Vanuit Amerika neemt Mann op 12 oktober 1946 een citaat van Nietzsche in zijn brief op: ““O Teufel über das Gequack!”, war ein bevorzugter Ausruf Nietzsches. Er kannte seine Deutschen.” Mann beklaagt zich over het vele gespeculeer aangaande zijn houding tegenover Duitsland en het feit dat hij al jaren in de VS woont en ogenschijnlijk niet van plan is terug te keren. In juni 1946 houdt hij echter nog een lezing in Bazel: “Nietzsches Philosophie im Lichte unserer Erfahrung”.

thomas-mann-und-hermann-hesse

Beide schrijvers hebben in hun kunstenaar zijn geen primaire behoefte zich met politiek te bemoeien maar worden door de omstandigheden gedwongen hun positie in te nemen. Hesse deed het al veel eerder dan Mann, maar de briefwisseling laat duidelijk zien dat  beiden zich kunnen opwinden over het domme gepeupel dat zich laat leiden door de nationaal-socialisten. In 1950 krijgt Mann van Hesse een uitgebreide felicitatie via een brief. Terugblikkend op hun vriendschap merkt Hesse op: “Daß es zur Freundschaft und Kameradschaft dennoch gekommen ist, zu einer der erfreulichsten und reibungslosesten meines späteren Lebens, dazu mußte vieles geschehen, woran wir in jener vergnügten Münchener Stunde nicht dachten, und es mußte jeder von uns beiden einen schwierigen und oft finsteren Weg zurücklegen, aus der Scheingeborgenheit unsrer nationalen Zugehörigkeit durch die Vereinsamung und Verfernung hindurch bis in die saubere und etwas kühle Luft eines Weltbürgertums, das denn auch wieder bei Ihnen ein ganz anderes Gesicht hat als bei mir, und das uns dennoch weit fester und zuverlässiger verbindet als alles, was wir damals zur Zeit unsrer moralischen und politischen Unschuld etwa Gemeinsames haben mochten.”  Woorden die dansen over je tong. Van 21 juli tot 8 augustus 1950 verblijven beide heren samen met hun echtgenotes, voor de 2e keer gezamenlijk in Sils-Maria. Mann was er al een weekje eerder en Hesse blijft na het vertrek nog een paar dagen genieten van het mooie landschap in Engadin. Er zijn geen overblijfselen van hun dialogen maar die moeten ongetwijfeld interessant geklonken hebben en nog steeds boeiend en tijdloos zijn. In de briefwisseling wordt nog even aangehaald dat de postkaarten die de heren elkaar soms ook schreven, een uitvinding uit 1865 is en wel van ene heer Heinrich von Stephan, General Postdirektor! Een grappige wetenswaardigheid in deze tijd van e-mail bommen en skype verbindingen). In de zomer van 1954 treffen ze elkaar weer in Sils-Maria maar dat zal dan ook de laatste keer blijken te zijn. In augustus 1955 overlijdt Mann in een Zürich’s ziekenhuis. De afscheidsgroet van Hesse (vanuit Sils-Maria) aan Mann  na diens overlijden in de Neue Zürcher Zeitung van 16 augustus 1955 geplaatst, vind ik een roerende puurheid bezitten: “In tiefer Trauer nehme ich von Thomas Mann Abschied, dem lieben Freund und großen Kollegen, dem Meister deutscher Prosa, dem trotz allen Ehrungen und Erfolgen viel verkannten. Was hinter seiner Ironie und seiner Virtuosität an Herz, an Treue, Verantwortlichkeit und Liebesfähigkeit stand, jahrzehntelang völlig unbegriffen von großen deutschen Publikum, das wird sein Werk und Andenken weit über unsere verworrenen Zeiten hinaus lebendig erhalten.” Hesse stierf 7 jaar later. Hun werken gelukkig niet, getuige de vele vertalingen en herdrukken die wereldwijd jaar in jaar uit blijven doorgaan.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *