Archief van
Categorie: Geïnspireerde schrijvers

Achter Nietzsche aan

Achter Nietzsche aan

‘Denn, wenn ich auch ein schlechter Deutscher sein sollte…. jedenfalls bin ich ein sehr guter Europäer’, staat in het voorwoord van ‘The Good European’ dat door de hand van David Farell Krell in 1997 was opgetekend en werd uitgegeven door de Chicago Press. Het is een majestueus boek waar ik aan moest denken voordat ik het recent uitgekomen boek ‘Achter Nietzsche aan’ van Dennis van den Broek (DvdB) begon te lezen. Twee boeken die iets van de plekken in Europa bevroeden waar Nietzsche letterlijk en figuurlijk sporen had achtergelaten. Röcken, Naumburg, Weimar, Leipzig, Bonn, Nice, Turijn, Napels, Sorrento….

‘Achter Nietzsche aan’ – als website wordt het Nietzscheaan, een predikaat dat de auteur ook zeer terecht verdient – is een aaneenschakeling van dagboekachtige aantekeningen, afgewisseld met creatieve fantasieën die Nietzsche naar het hier en nu halen. DvdB is in augustus (welk jaar vermeld hij niet maar dat zou naar mijn idee 2018 kunnen zijn) in de voetsporen van Nietzsche afgereisd naar Turijn, Röcken, Naumburg, Weimar en Sils. Hij begint zijn vertelling over deze warme dagen met een persoonlijk inkijkje in de correspondentie met de huidige bewoonster van het appartement in Turijn waar Nietzsche in 1889 woonde. Deze mevrouw Vallorani leidt auteur DvdB na een zeer correcte briefwisseling in de kamer van Nietzsche rond en vertelt hem hoe er nog nog steeds post aan Nietzsche gericht de brievenbus van dit pand bereikt. De kamer zelf is te veel veranderd om dichterbij de hier waanzinnig geworden filosoof te komen. Maar DvdB weet de lezer door zijn wijze van schrijven en zijn gekozen vertelperspectief wel mee te voeren in zijn fascinatie die veel Nietzsche liefhebbers zullen herkennen. De eerste fantasierijke dromerij is dan ook al direct op zijn plaats wanneer Nietzsche in zijn auto naast hem zit en bijvoorbeeld woest lijkend ‘Alleen zekerheid is vreselijk’ roept wanneer het verkeerslicht op groen springt.

In Röcken nemen de mijmeringen vastere vormen aan. Ik ken de kleine kerk, de situatie van de graven, de stilte en de eenzaamheid die je er kunt voelen. “Zeggen we je en jij tegen elkaar?” vraagt DvdB aan een fictieve Nietzsche en probeert op zijn manier iets van contact te voelen of te leggen. Een manier van ‘achteraan’ lopen en leven die Nietzsche nou juist verafschuwde maar die bijna niet te weerstaan is wanneer je van zijn filosofische teksten en literaire/poëtische vondsten hebt gedronken. Een herkenbare mijmering daar dus bij de kerk in Röcken. Soms gaat DvdB er wel erg ver in en neemt hij de lezer mee in overdenkingen naar het heden die me als lezer nou niet echt boeien, ook al omdat het geen enkele relevantie heeft in de zoektocht naar de plekken van Nietzsche. Het zijn met name zijn observaties in de horecagelegenheden die iets verraden van dagboekaantekeningen en gedachten die verder persoonlijk zijn zoals de gedachte aan een conversatie in de film Basic Instinct. Hij weet de teksten wel leuk af te sluiten door het als een Nederlandse Zarathustra te ondertekenen met het werkwoord in kwestie zoals ‘Aldus nipte Dennis’, ‘Aldus overwoog Dennis’ of ‘Aldus dineerde Dennis’.

DvdB neemt de lezer mee in zijn zelfgekozen en verrassende perspectief. De dagboekaantekeningen zijn in de ik-vorm en in de huidige tijd en worden afgewisseld met de fantasieën in een -overigens onnodig – groot lettercorps. In die creatieve vondsten toont DvdB zich naast Nietzsche adept ook een creatief schrijver en schuwt hij het niet om zijn gedachtekronkels met de lezer te delen.

DvdB zal in dit boek niet álle Nietzsche relikwieën aandoen, dat is ook veel teveel. Na Röcken volgt de eliteschool in Schulpforta waar hij al redelijk vroeg in zijn reis de conclusie trekt dat hij op dit soort oorden niet veel contact ervaart met Nietzsche. Al volgde deze hier op jonge leeftijd vele schoollessen, er is weinig over van concrete aanwijzingen behoudens enkele opmerkingen en een standbeeld tijdens een rondleiding.

Herzogin Anna Amalia Bibliotheek

Verderop in het boekje omschrijft hij een zoektocht naar een kleine sensatie die hij in Weimar hoopt te vinden. Plekken waar ik met enig regelmaat toegaf aan diezelfde zoektocht in bijvoorbeeld Villa Silberblick, Het Goethe en Schiller Archiv en de Herzogin Anna Amalia Bibliothek waar veel werken van en over Nietzsche gelukkig niet aan de brand van 14 jaar geleden ten prooi zijn gevallen. De eenzame lezer en ‘Forscher’ zoekt een tastbaar bewijs uit de handen van Nietzsche en komt erachter dat alles al tot in den treure is onderzocht en gearchiveerd. Ook in de ruimte waar een medewerker van het Goethe en Schiller archief hem in witte handschoentjes een origineel voorlegt waar de onderzoeker 5 minuten naar mag staren, een ruimte die als een steriele operatiekamer aandoet, vindt DvdB niet de gehoopte sensatie. Toch welt er ergens wel een traan wanneer hij het origineel van de laatste waanzin teksten van Nietzsche met eigen ogen kan aanschouwen. Een gevoel dat ik herken, zie ook mijn ervaring in 2014: http://www.friedrichnietzsche.nl/uit-de-media/nachlass-in-weimar/

In Sils geeft Dennis blijk van het ambivalente gevoel wanneer je zo op zoek bent naar een concrete en tastbare Nietzsche. Hij overnacht in het Nietzschehaus en overweegt meerdere keren de kamer van Nietzsche te betreden wanneer het koord dat de ruimte afsluit er een keer niet hangt. Het is de kamer die iets sacraals krijgt wanneer je beseft dat hier die wereldvreemde wandelaar zijn eenzame uren doorbracht (Het is overigens de kamer die de homepagina van deze webpagina siert). Het is ook de kamer waar een mysterieuze Koreaan die de tocht van DvdB in Röcken en Weimar en nu ook in Sils lijkt vooruit lijkt te gaan,  in het bed van Nietzsche heeft gelegen en daarom gesommeerd is het pension te verlaten. Blijkbaar een vreemde aanbidder aangezien hij in Röcken ook al gesignaleerd was door de tuinman toen hij op de grafsteen van Nietzsche was gaan liggen….

DvdB kent de klassieke teksten en citeert dan ook uit ‘Ecce Homo” de beroemde vooruitziende blik van Nietzsche die ik hier graag nog eens in de originele versie opteken; ‘Ich kenne mein Loos. Es wird sich einmal an meinen Namen die Erinnerung an etwas Ungeheures anknüpfen, – an eine Krisis, wie es keine auf Erden gab, an die tiefste GewissensCollision, an eine Entscheidung heraufbeschworen gegen Alles, was bis dahin geglaubt, gefordert, geheiligt worden war. Ich bin kein Mensch, ich bin Dynamit. – Und mit Alledem ist Nichts in mir von einem Religionsstifter – Religionen sind Pöbel-Affairen, ich habe nöthig, mir die Hände nach der Berührung mit religiösen Menschen zu waschen … Ich will keine »Gläubigen«, ich denke, ich bin zu boshaft dazu, um an mich selbst zu glauben, ich rede niemals zu Massen … Ich habe eine erschreckliche Angst davor, dass man mich eines Tags heilig spricht: man wird errathen, weshalb ich dies Buch vorher herausgebe, es soll verhüten, dass man Unfug mit mir treibt … Ich will kein Heiliger sein, lieber noch ein Hanswurst … Vielleicht bin ich ein Hanswurst … Und trotzdem oder vielmehr nicht trotzdem denn es gab nichts Verlogneres bisher als Heilige – redet aus mir die Wahrheit. – Aber meine Wahrheit ist furchtbar: denn man hiess bisher die Lüge Wahrheit. – Umwerthung aller Werthe: das ist meine Formel für einen Akt höchster Selbstbesinnung der Menschheit, der in mir Fleisch und Genie geworden ist. Mein Loos will, dass ich der erste anständige Mensch sein muss, dass ich mich gegen die Verlogenheit von Jahrtausenden im Gegensatz weiss … Ich erst habe die Wahrheit entdeckt, dadurch dass ich zuerst die Lüge als Lüge empfand – roch … Mein Genie ist in meinen Nüstern … Ich widerspreche, wie nie widersprochen worden ist und bin trotzdem der Gegensatz eines neinsagenden Geistes. Ich bin ein froher Botschafter, wie es keinen gab ich kenne Aufgaben von einer Höhe, dass der Begriff dafür bisher gefehlt hat; erst von mir an giebt es wieder Hoffnungen. Mit Alledem bin ich nothwendig auch der Mensch des Verhängnisses. Denn wenn die Wahrheit mit der Lüge von Jahrtausenden in Kampf tritt, werden wir Erschütterungen haben, einen Krampf von Erdbeben, eine Versetzung von Berg und Thal, wie dergleichen nie geträumt worden ist. Der Begriff Politik ist dann gänzlich in einen Geisterkrieg aufgegangen, alle Machtgebilde der alten Gesellschaft sind in die Luft gesprengt – sie ruhen allesamt auf der Lüge: es wird Kriege geben, wie es noch keine auf Erden gegeben hat. Erst von mir an giebt es auf Erden grosse Politik.’

Het was Nietzsches antwoord op zijn retorische en voor sommigen aanmatigende vraag ‘Warum ich ein Schicksal bin’.

Het Nietzschehaus in Sils

Eindelijk dan, op 2200 meter hoogte, voelt DvdB iets van Nietzsche dichterbij komen. Zijn dagboekaantekening krijgen ook meer vorm en hij zoekt naar een passende titel voor een boekje dat de kolossale bibliotheek over Nietzsche zal aanvullen. ‘Achter Nietzsche aan’ is dan geboren. Een aardig en origineel boekje dat elke Nietzsche liefhebber met veel herkenning zal lezen.

Hij sluit het dagboekdeel af met een vaststelling die in mijn ogen bewijs levert dat we hier te maken hebben met een schrijver die Nietzsche goed begrepen heeft. Als afsluiter van de dagdromerijen laat hij zijn grote filosoof een kattenbelletje schrijven waarin deze zegt: ‘Beste Dennis, toen je me eenmaal ontdekt had, was het niet meer zo moeilijk me te vinden; de uitdaging is nu om me weer kwijt te raken.’ De afsluiter is dan ook ‘Jouw Nietzsche’ wetende dat iedereen zijn eigen interpretatie heeft. De waanzinbrief van 6 januari 1889 sluit het boekwerkje verder af. In retrospectief het ultieme bewijs dat Nietzsche zijn weg kwijt was geraakt. Zijn weg die kriskras door Europa was gegaan en die nu weer een heel klein beetje en eigentijds is opgetekend door een Nederlandse liefhebber en lezer. Misschien volgt er nog een deel 2 met daarin de ontbrekende plekken waar Nietzsche vertoefde? Hij was immers niet alleen reiziger, filosoof, denker en schrijver maar ook een ‘sehr guter Europäer’.

 ‘Achter Nietzsche aan’ van Dennis van den Broek is verkrijgbaar in de boekhandel en uiteraard ook op zijn eigen website te bestellen: www.achternietzscheaan.nl